ناسازگاری روش‌شناختی و تئوریک با موضوع، در «روایت‌پژوهی داستان‌های عامیانه ایرانی»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)

چکیده

پژوهش در حوزه داستان­های عامیانه فارسی با تأسیس گرایش ادبیات عامه در دانشگاه­های کشور، روندی فزاینده پیدا کرده­است. در این میان، بهره­گیری از نظریه­های ادبی در بازخوانی و نقد و تحلیل آثار شفاهی یا مکتوب ادب عامه در ایران، از رویکردهای تازه و نوآورانه است. کتاب روایت‌پژوهی داستان­های عامیانه ایرانی نوشته مریم شریف­نسب را می­توان یکی از این پژوهش­های نوبنیاد به­شمار آورد که کوشیده با تلفیق رویکردهای روایت­شناختی ساختاری به­ویژه آرای نظری پراپ، چتمن، لینت­ولت و ژرار ژنت با روش­های سنتی نقد داستان، یعنی بررسی عناصر داستان، طرحی نو دراندازد. جستار حاضر با توجه به ضرورت نگاه منتقدانه به پژوهش­های دانشگاهی تلاش کرده‌است به شیوه نقد محتوایی، ناسازگاری و ناهمگونی نظریه و روش مورد پسند نویسنده را با موضوع کتاب مزبور بازگو کند. از نتایج تحقیق برمی­آید با وجود تلاش نویسنده برای بازخوانی قصه­های عامیانه فارسی از منظر نظریه­های روایت­شناسی ساختارگرا و ارائه ساختار روایی جامع از حکایات عامیانه فارسی، برجستگی خطاهای محتوایی و خطای نظری و روش­شناختی، دستاورد تحقیق را به چالش ­کشانده­است.

کلیدواژه‌ها


تایسن، ل. 1387.  نظریه­های نقد ادبی معاصر، ترجمه م. حسین­زاده و ف. حسینی، زیر نظر ح. پاینده. تهران: انتشارات نگاه امروز و حکایت قلم نوین.

حری، ا. 1392. جستارهایی در باب نظریه روایت و روایت­شناسی، تهران: خانه کتاب.

رادفر، ا. 1384. «پیشینه فرهنگ عامه در زبان فارسی و منابع آن در فارسی، کردی و ترکی»، مجله فرهنگ (ویژه ادبیات)، سال 18، 55(3):  65- 82.

رویل، ن. 1388. ژاک دریدا، ترجمه پ. ایمانی. تهران: نشر مرکز.

ریمون-کنان، ش. 1387. روایت داستانی: بوطیقای معاصر، ترجمه ا. حری. تهران: انتشارات نیلوفر.

سلدن، ر.  و ویدوسون، پ. 1384. راهنمای نظریه ادبی معاصر، ترجمه ع. مخبر. تهران: طرح نو.

شریف­نسب، م. 1394. روایت­پژوهی داستان­های عامیانه ایرانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

ضیمران، م. 1386. ژاک دریدا و متافیزیک حضور، تهران: انتشارات هرمس.

فاضلی، ن. 1381. «فرهنگ عامه و ادبیات عامیانه فارسی». کتاب ماه هنر، فروردین و اردیبهشت، 43: 82- 85.

کلیگز، م. 1388. درسنامه نظریه ادبی، ترجمه ج. سخنور و دیگران. تهران: نشر اختران.

لینت­ولت، ژ. 1390. رساله‌ای در باب گونه­شناسی روایت نقطه دید، ترجمه ع. عباسی و ن. حجازی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

مقدادی، ب. 1393. دانش­نامه نقد ادبی از افلاطون تا به امروز، تهران: نشر چشمه.

موسوی بجنوردی، ک. 1393. دانشنامه فرهنگ مردم ایران، ویراسته ا. کریمی و دیگران. تهران: مرکز نشر دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.

نوریس، ک. 1385. شالوده­شکنی، ترجمه پ. یزدانجو. تهران: نشر مرکز.

نیکولایوا، م. 1387. «بزرگ شدن: دوراهیِ ادبیات کودک»، ترجمه غ. بزرگمهر. دیگرخوانی­های ناگزیر: رویکردهای نقد و نظریه ادبیات کودک، به کوشش م. خسرونژاد، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان: 497- 545.

Abrams, M. H. 1981. A Glossary of Literary Terms. New York: Holt, Reinhart and Winston.

McLoed, J. 2007. The Routledge Companion to Postcolonial Studies, London: Routledge.