مجالس‌النفایس نقطه عطفی در معاصرنویسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد

2 استاد رشته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

مورخان و خوانندگان تاریخ ادبیات همیشه در تاریخ به دنبال مطالبی دست‌اول و اصیل بوده­اند. از این روی آثار تذکره­نویسانی که درباره هم­عصران خویش نگاشته­اند همواره دارای اهمیت و اعتبار بیشتری بوده‌است. با توجه به اعتبار معاصرنگاری در تاریخ ادبیات این جستار بر آن است تا روش معاصرنویسی در تذکره مجالس­النفایس را به‌مثابه نخستین تذکره عصری در قلمرو ایران فرهنگی مورد بررسی قرار دهد. به همین منظور شرح حال شاعران معاصر علی­شیر نوایی را در تذکره مجالس­النفایس با کمک مؤلفه­هایی تحلیل می‌کنیم که بضعاً از روش «تراجم­نگاری» اخذ کرده­ایم. بررسی­ها نشان می­دهد مؤلفه­ای که به این تذکره اعتبار و اهمیت می­بخشد عنصر «مؤلف» است. اهمیت این عنصرتا اندازه­ای است که اگر آن را از مجالس­النفایس جدا کنیم کل ساختار و معاییر تذکره به هم می­خورد. نتیجه حاصل از این بررسی این است که معاصرنویسی امیرعلی­شیر نوایی نگارشی «مؤلف‌محور» است. نوایی از نوشتن تذکره­ای عصری علاوه بر ثبت نام شاعران معاصر خویش، انگیزه­های دیگری همچون تثبیت خویش به‌مثابه شخصیت اول فرهنگی هرات، تثبیت جریان‌های فرهنگی-ادبی آن روزگار و مانند آن داشته‌است.

کلیدواژه‌ها


اسفزاری، م. 1339. روضات الجنات فی اوصاف مدینه هرات، بخش دوم. با تصحیح و حواشی و تعلیقات م.ک. امام. تهران: دانشگاه تهران.

اوحدى‌ حسینى ‌بلیانى، ت. 1389. عرفات العاشقین و عرصات العارفین، تصحیح: ذ. صاحبکارى و آ. فخراحمد. ج1. تهران: میراث مکتوب.

برتنس، ه. 1391. مبانی نظریه ادبی، ترجمه م. ر. ابوالقاسمی. تهران: ماهی.

بیدکی، ه. 1394. ضرورت تصحیح انتقادی لطایف‌نامه فخری هروی (نخستین ترجمه مجالس‌النفایس نوایی). تاریخ ادبیات، 3(77): 57-88.

ــــــــــ . 1397. تحقیق در کانون ادبی هرات با تکیه بر تصحیح انتقادی لطایف­نامه فخری هروی، رساله دکتری. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.

جامی، ن. 1367. بهارستان، تصحیح ا. حاکمی. تهران: علمی.

خواندمیر، غ. 1333. تاریخ حبیب‌السیر فی اخبار افراد بشر، زیر نظر م. دبیر‌سیاقی، ج4. تهران: خیام.

دولتشاه سمرقندی. 1999. تذکره الشعراء، به سعی و اهتمام ا. براون. لیدن: بریل.

فتوحی رودمعجنی، م. 1387. نظریه تاریخ ادبیات، تهران: سخن.

ــــــــــــــــــــ . 1395. صد سال عشق مجازی، تهران: سخن.

سابتلنی، م.ا. 1395. امیرعلیشیرنوایی و روزگار او، ترجمه ج. عباسی. مشهد: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.

سلطانی، ع. ا. 1396. قدرت، گفتمان و زبان (سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران)، تهران: نی.

صفا، ذ. 1364. تاریخ ادبیات در ایران، ج 4. (از پایان قرن هشتم تا اوایل قرن دهم هجری). تهران: فردوسی.

عوفی، م. 1324. لبابالالباب، بهسعی و اهتماما.براون. لیدن: بریل.

گلچین‌معانی، ا. 1363. تاریخ تذکرههای فارسی، ج 1. تهران: سنایی.

نوایی، ا. 1363. مجالسالنفائس، بسعی و اهتمام ع. ا. حکمت. تهران: کتابفروشی منوچهری.

ـــــــ . 1387. محاکمه اللغتین، مقدمه، تصحیح و تحشیه ح. محمدزاده‌صدیق. تبریز: اختر

واصفی، ز. 1349. بدایع الوقایع، تصحیح ا. بلدروف. 2ج.تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

Verboven, K. & Carlier, M. & Dumolyn, J. 2007. "A Short Manual to the Art of Prosopography". Prosopography Approaches And Applications: A Handbook, London: University of Oxford .