نقد جامعه‌شناختی نمایشنامۀ چهارصندوق بهرام بیضایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد

2 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد

3 استاد گروه جامعه‌شناسی دانشگاه اصفهان

چکیده

نمایشنامۀ چهارصندوق نوشتۀ بهرام بیضایی با درون‌مایۀ‌ سیاسی _ اجتماعی در دهۀ چهل یکی از مناسب‌ترین نمونه‌های آثار این نمایشنامه‌نویس برای نقد جامعه‌شناختی ادبیات است. نقد جامعه‌شناختی ادبیات با ایجاد پیوند میان اثر ادبی و جامعه توانسته جایگاه و اهمیت خود را در میان انواع نقد نشان دهد و در حال حاضر یکی از روش‌های سودمند و کاربردی در بررسی آثار هنری به شمار می‌رود. روش مورد استفاده در این نوشتار روش ساختگرای تکوینی لوسین گلدمن است که ارکان و اصولی قابل ارتباط و تعمیم‌پذیر دارد. با بهره‌‌گیری از این روش، نمایشنامه براساس شخصیت‌ها که هر کدام نمایندۀ طبقه‌ای خاص از مردم جامعه هستند، تحلیل شده و نهایتاً مشخص می‌شود که چگونه بهرام بیضایی با نگاه موشکافانه، دریافت خود را از حوادث اجتماعی و سیاسی که در بستر تاریخ معاصر در جریان است، در قالب یک اثر هنری متعهد و جهت‌بخش به مخاطب ارائه می‌دهد و در نقش منتقد اجتماعی باعث گسترش آگاهی جمعی می‌گردد.

کلیدواژه‌ها


آبراهامیان، ی. 1378. ایران بین دو انقلاب، ترجمه ا. گل محمدی و م. ا. فتاحی ولی لایی، تهران: نی.

ازغندی، ع. 1384. تاریخ تحولات سیاسی و اجتماعی ایران (1320-1357)، تهران: سمت.             

بشیریه، ح. 1378. جامعه‌شناسی سیاسی نقش نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی، تهران: نی.

بهروز، م. 1380. شورشیان آرمانخواه؛ ناکامی چپ در ایران، ترجمه مهدی پرتوی. تهران: ققنوس.

بیضایی، ب. 1380. نمایش در ایران، تهران: انتشارات روشنگران و مطالعات زنان.

_______. 1390. چهارصندوق [نمایشنامه]، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.

پاسکادی، ی. 1376. «ساخت‌گرایی تکوینی و لوسین گلدمن». جامعه، فرهنگ، ادبیات، ترجمه محمد جعفر پوینده. تهران: چشمه. 53-69.

دووینیو، ژ. 1379. جامعه‌شناسی هنر، ترجمه مهدی سحابی، تهران: مرکز.

رنجبر، م. 1386. اوضاع سیاسی _ اجتماعی ایران در دهۀ 1340، زمانه، (57): 41-46.

غنی­نژاد، م. 1377. تجددطلبی و توسعه در ایران معاصر، تهران: مرکز.

گلدمن، ل. 1392. «روش ساخت‌گرای تکوینی در جامعه‌شناسی ادبیات». درآمدی بر جامعه‌شناسی ادبیات، محمدجعفر پوینده. تهران: نقش جهان. 174-193.

_______. 1371. جامعه‌شناسی ادبیات (دفاع از جامعه‌شناسی رمان)، ترجمه محمد پوینده، تهران: هوش و ابتکار.

فتوحی، م. 1392. سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، تهران: سخن.

فرخی، ح. 1386. نمایشنامه‌نویسی در ایران از آغاز تا 1370، تهران: فرهنگستان هنر.

 نیکو رزم، س. 1390. «بررسی و تحلیل آثار و افکار بهرام بیضایی»، .www.louh.com

ولف، ج. 1393. «هنر و ایدئولوژی». مبانی جامعه‌شناسی هنر، علی رامین.تهران: نی. 244-269.

هاشمی، ا. 1386. «چهارصندوق در پرتو رویدادهای تاریخی ایران دهه‌های بیست تا چهل». سیمیا، (2): 98-117.