خوانش شعر «مرگ ناصری» از منظر آرای لکان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان

چکیده

یکی از پرکاربردترین رویکردهای نظریه ادبی معاصر، نقد روان­کاوانه است. با کاربرد این نظریه در خوانش متون ادبی، می­توان به لایه­های زیرین آثار ادبی پی برد. این نوشتار، با بهره­گیری از مفاهیم بنیادی نظریۀ روان‌کاوی ژاک لکان، روان‌کاو نو فرویدی، کاربرد این مفاهیم را در شعر معروف «مرگ ناصری» شاملو نشان می­دهد. ابتدا برای رسیدن به هدف مقاله، چارچوب روان‌کاوانۀ لکان توضیح داده می­شود که در بردارندۀ مفاهیمی چون امرخیالی، امر نمادین، امر واقعی، اُبژۀ دیگری کوچک و دیگری بزرگ است. سپس با کمک این مفاهیم، شعر«مرگ ناصری» شاملو به منظور دستیابی به لایه­های پیچیده و مباحث ضمنی، نقد و تحلیل می­شود. عیسی در ناصره متولد شد، از این رو شاملو او را ناصری می‌نامد. ناصری کسی است که می­خواهد با گسترش رحم خود، جامعه را در جهت دیگریِ بزرگ نجات بخشد. این ویژگی در امر نمادین رخ می­دهد، اما معمولاً رحم و دوست داشتن بعد از دنیای خیالی اتفاق نمی­افتد. این بررسی، نوعی تحلیل متنی برای شناخت هرچه بیشتر لایه‌های ضمنی و پنهان شعر را به دست می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


آریان، ق. 1378. چهرۀ مسیح در ادبیات فارسی، تهران: سخن.

آیدنلو، س. 1387. «سوگواری جانوران و طبیعت». مزدک‌نامه،  (1): 170-173.  

باران، ب. 2011. «خصیصه­های تولید شعر شاملو». تارنُمای شخصی، http://www.matneno.com/?p=2409

http://archive.fdn.ir/content/view/34743/40

بلمه، ب. 1389. «نگاهی به دو شعر زیبای شاملو در مورد مسیح». تارنُمای شخصی، http://majhoolat.blogfa.com/post-7.aspx

پاینده، ح. 1388. «نقد شعر زمستان از منظر نظریۀ روان‌کاوی لکان». فصلنامۀ زبان و ادب پارسی، (42): 27-46.

تسلیمی، ع. 1388. نقد ادبی، تهران: آمه.

حقوقی، م. 1376. شعر زمان ما1، احمد شاملو. تهران: نگاه.

حمیدیان، س. 1372. درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی، تهران: مرکز.

راباته، ژ.م. 1382.«پیش‌درآمدی بر ژاک لکان». ترجمۀ فتاح محمدی. ارغنون، (22): 193-227.

راگلند، ا.1384«مفهوم رانۀ مرگ نزد لکان».ترجمۀ شهریار وقفی‌پور، ارغنون، شماره 26و27، صص381-341.

ربیع­زاده، ع. 1386. «از مهر تا مسیح». چیستا، (241): 39-42.

زائری، ق. بی­تا. «دیگری بزرگ سوار بر امر واقعی». مجلۀ پنجره (آرزوهای هگلی یک فیلسوف)، (74): 52-55.

ساراماگو، ژ. 1378. کوری، ترجمۀ اسدالله امرایی. تهران: مروارید.

شاملو، ا. 1377. مجموعه آثار، دفتر یکم، تهران: نگاه.  

فرشید، س. و ب. دارابی. 1391. «نظم­های سه‌گانة لکان در نمایشنامۀ سیر طولانی شب»، نقد زبان و ادبیات خارجی، 5(9): 135-150.

غفاری، م. 1391. «بازی مرگ و زندگی»، کتاب ماه ادبیات، (68): 3-11.

کتاب مقدس. 1383. «ترجمه قدیم» شامل کتب عهد عتیق و عهد جدید ترجمۀ ف. خ. همدانی، و. گرن و هـ . مدرتن. تهران: اساطیر. 

کزازی، م. ج. 1378. گزارش دشواری‌های دیوان خاقانی، تهران:1378.

کلرو، ژ. 1385. واژگان لکان، ترجمۀ کرامت موللی. تهران: نی.

کمبل، ژ. 1380. قدرت اسطوره، ترجمۀ ع. مخبر. تهران: مرکز.

مکاریک، ا.ر. 1385. دانش‌نامۀ نظریه‌های ادبی معاصر، ترجمۀ م. مهاجر و م. نبوی. تهران: آگه.

کلیگز، م. 1388. درسنامۀ نظریۀ ادبی، ترجمۀ ج. سخنور و دیگران. تهران: مرکز.

موللی، ک. 1383. مبانی روان‌کاوی فروید- لکان. تهران: نی. 

هومر، ش. 1388. ژاک لکان، ترجمۀ م. ع. جعفری و م. ا. طاهایی. تهران: ققنوس.

یعقوبی، ا. و. 1382. تاریخ یعقوبی، ترجمۀ م. ا. آیتی. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.

یونسکو، ا. 1385. کرگدن­ها. ترجمۀ ا. کامیابی مسک. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

Booker, K. 1996. A Practical Introduction to Literary Theory and Criticism, London: Blackwell.

Evans, D. 1997. An Introductory Dictionary of Lacanian Psychoanalysis .London & New York: Routledge.

Habib, R.  2005.  A History of Literary Criticism: From Plato to Present. London: Blackwell.

_____________. 1988. The Seminar of Jacques Lacan Book II: The Ego in Freud's Theory and in the Technique of Psychoanalysis 1954-1955, Translated by S. Tomaselli. Cambridge University.

__________. 1993. The Seminar of Jacques Lacan, Book III : The Psychoses (1955-56). Trans & Notes: R. Grigg. London: Routledge.

__________. 1978. The Seminar of Jacques Lacan, Book XI: The Four Fundamental Concepts of Psychoanalysis ed. Jacques Lacan. Sheridan.A. New York:W.W.Norton & Company.

________. 1999. The Seminar of Jacques Lacan.Book XX. On Feminine Sexuality, The Limit of Love & Knowledge (encore) (1972-1973). Ed. J-A. Miller. Trans. B.Fink. London: Norton & Company.

__________. 1968. The Language of the Self. trans. Anthony Wilden. New York: John Hopkins University Press.

Ragland-Sullivan, E .1995. Essays on the Pleasures of Death: From Freud to Lacan, London: Routledge.