بررسی هویت، قدرت و دانش در سه ‌بَرخوانی بهرام بیضایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی شهرکرد

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی شهرکرد

3 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب

چکیده

بهرام بیضایی ازجمله نویسندگان تأثیرگذار در ادبیات نمایشی ایران است. اعم کوشش این نویسنده از ابتدا بر روی سه محور اسطوره، حماسه و تاریخ بوده‌است که با تلفیق این عناصر با درام، خالق آثار متنوعی در ادب معاصر فارسی است. سه ‌بَرخوانی بهرام بیضایی از اولین آثار این نویسنده، شامل سه روایت اساطیری از آرش، اژدهاک و جم است. برخوانی اصطلاحی برساخته از زبان این نویسنده است. این آثار به عنوان اولین تجربیات نویسنده در اواخر دهه سی به دلیل به‌کارگیری زبان ویژه خود در بازسازیِ اسطوره اهمیت ویژه‌ای در حوزه روایت دارد. هویت و قدرت این سه شخصیت اساطیری با توجه به زمان نگارش آن، در بعد از کودتای 28 مرداد 1332، به طور ناخودآگاه برای خواننده تولید گفتمان می‌کند. این مقاله به مسأله هویت و قدرت و دانش در سه ‌برخوانی می‌پردازد، تا نقش متن را بر مسائل اجتماعی بررسی کند و قدرت و هویت سه شخصیت اساطیری آرش، اژدهاک، جم و در کنار آنان وزیر جم یعنی بندار بیدخش را به شکلی نوین و امروزی برجسته نماید.

کلیدواژه‌ها


آتشی، م. 1379. «جستجوگر اساطیر». ماهنامه فرهنگی- هنری کارنامه، 13: 14-15.

آرنت، ه. 1359. خشونت، ترجمه ع. فولادوند. تهران: خوارزمی.

انجوی شیرازی، ا. 1369. فردوسی نامه یا فردوسی و مردم ، ج 2. تهران: علمی.

انوری، ح. 1386. فرهنگ سخن، تهران: سخن

ـــــــ .1392. وضع بشر، ترجمه م. علیا. تهران: ققنوس.

آیدنلو، س. 1388. «نکته­هایی از روایت پایان کار ضحاک»، فصلنامه علمی- پژوهشی کاوش‌نامه، 18(10): 48-9.

امجد، ح. 1377. «گفتگو با تاریخ (درنگی بر دو نمایشنامه از بهرام بیضایی)». ماهنامه هنری و سینمایی تصویر، شماره 2: 213-245.

اوستا. 1391. گزارش و پژوهش ج. دوستخواه. 2ج. تهران: مروارید.

اوشیدری، ج. 1383. دانشنامه مزدیسنا، تهران: نشر مرکز.

بهار، م. 1386. از اسطوره تا تاریخ، تهران: سخن.

ــــــ . 1387. پژوهشی در اساطیر، تهران: آگه.

بیضایی، ب. 1379. «نقد و بررسی سه برخوانی». ماهنامه فرهنگی-هنری کارنامه، 13: 28-37.   

ــــــــــ .1391: «مصاحبه با بهرام بیضایی»، ماهنامه فرهنگی، اجتماعی- سیاسی و هنری اندیشه پویا. 12: 28-32.

ــــــــــ . 1392. نمایش در ایران، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.

ــــــــــ . 1394. سه برخوانی، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.

تواضعی، ج. 1383. سرزدن به خانه پدری (مجموعه مصاحبه‌ها و سخنرانی‌ها درباره بیضایی)، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.

حسینی­نژاد، هـ . 1389. دیوی که واقعاً دیو نبود (گزارش خبرگزاری ایلنا از  بازخوانی تصویر ضحاک ماردوش)، تهران: خبرگزاری ایلنا. بازیابی در  .ilnanews.com/بخش-تاب-اندیشه-61/122390.

حصوری، ع. 1388. سرنوشت یک شمن از ضحاک تا اودن،  تهران: چشمه.

سرکاراتی، ب. 1393. سایه‌های شکارشده، تهران: طهوری.

شاملو، ا. 1358. «حاشیة کتابهای درسی جدید». کتاب جمعه. شماره 20. صص 39- 41.

ــــــــــ . 1369. «چقدر حقیقت آسیب پذیر است». ماهنامه آدینه. شماره 47. صص 6-11.

علایی، م. 1379. «نگاهی به دو برخوانی آرش و اژدهاک». ماهنامه فرهنگی-اجتماعی ادبی کارنامه، 13: 16-18.

علیخانی، ع.ا. 1386. مبانی نظری هویت و بحران هویت (مجموعه مقالات)، تهران: جهاد دانشگاهی.

فتوحی، م. 1392. سبک سناسی نظریه‌ها، روبکردها و روش‌ها، تهران: سخن

فردوسی. ا. 1377. شاهنامه (دوره 26جلدی)، به کوشش م. دبیرسیاقی. ج1. تهران: قطره.

ـــــــــ . 1379. شاهنامه (دوره 26جلدی)، به کوشش م. دبیرسیاقی. ج26. تهران: قطره.

کسرایی، س. 1387. مجموعه اشعار، تهران: نگاه.

کوئن، ب. 1383. درآمدی بر جامعه­شناسی، ترجمه م. ثلاثی. تهران: توتیا.

نش، ک. 1387. جامعه­شناسی معاصر، ترجمه م.ت. دلدوز. تهران: کویر.

یورگینسن، م. و فلیپس، ل. 1394. تحلیل گفتمان. ترجمه هادی جلیلی. تهران: نی.

یونگ، کارل. گ. 1383. روان‌شناسی ضمیر ناخودآگاه، ترجمه م. ع. امیری. تهران: علمی و فرهنگی.