نقد کاربست ساختگرایی تکوینی گلدمن بر رمان‌های فارسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی

2 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی

3 استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران

چکیده

جامعه‌شناسی رمان به عنوان یکی از روش‌های تحلیل، در سال‌های اخیر مورد توجه جامعه ادبی قرارگرفته‌است؛ با این‌ حال، کاستی‌ها و نارسایی‌هایی در کاربرد رویکردهای این روش برای نقد رمان‌های ایرانی وجود دارد که مطالعه انتقادی آن را ضروری می‌سازد. در این پژوهش انتقادی، ده مقاله علمی- پژوهشی که به‌ نقد جامعه‌شناختی رمان‌های ایرانی براساس رویکرد ساختگرایی تکوینی گلدمن پرداخته‌اند مطالعه شده‌است. این مطالعات نشان می‌دهد که پژوهش‌های کامل و جامع در اقلیت قرار دارد؛ چراکه کاربست این رویکرد مستلزم رعایت شرایطی است که بی‌التفاتی پژوهشگر نسبت به آنها گاه منجر به ناکامی مطالعه شده‎است. برخی از نارسایی‌ها به درک نادرست پژوهشگر از مفاهیم نظری و درنتیجه عدم تبیین و کاربست آنها در متن، افتادن در دام تقلیل‌گرایی و اعمال اجزایی از نظریه بر متن به‌‌جای کل آن، عدم شناخت روش و اهداف نظریه، بی‌التفاتی پژوهشگر نسبت به بستر اجتماعی خلق نظریه، سهل‎انگاری در انتخابِ متنی همسو با نظریه و نیز ضعف تفکر انتقادی پژوهشگران در فرایند مطالعه منظرگرایانه اثر معطوف است. شناسایی، طبقه‌بندی و تحلیل این آسیب‌ها با روش فراتحلیل، هدف مطالعه حاضر بوده‌است.

کلیدواژه‌ها


آزاد ارمکی، ت. و زمانی سبزی، ش. 1390. «بازنمایی جامعه پیش و پس از انقلاب با تکیه ‌بر دو رمان رازهای سرزمین من و آزاده خانم و نویسنده‌اش اثر رضا براهنی»، پژوهش‌های زبان و ادبیات فارسی. 20:  163-181.

اسکار پیت، ر. 1392. جامعه‌شناسی ادبیات، ترجمه م. کتبی. تهران: سمت.

ایوتادیه، ژ. 1377. نقد ادبی در سده بیستم، ترجمه م.ر. احمدی، تهران: سوره مهر.

راد، ف. و علی نظری، ش. 1390. «بررسی جامعه‌شناختی رمان تاریخی اشک سبلان». جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، 2(3): 75-97.

رزاق پور، م. 1387. «نقد جامعه‌شناختی تهران مخوف». فصلنامه زبان و ادب، 35:  27-53.

شهبازی، آ؛ حسینی، م. و عسگری حسنکلو، ع. 1393. «نقد ساختگرایی تکوینی رمان همسایه‌ها اثر احمد محمود». مطالعات داستانی، 3(2):  65-91.

فاضلی، م. و فضلعلی، و. 1394. «نقد و بررسی رمان طوفان دیگری درراه است براساس نظریه ساخت‌گرایی تکوینی». مطالعات ادبیات روایی دانشگاه هرمزگان، 1(1): 97-117.

فرزاد، ع. و پژمان فر، ص. 1389. «نقد جامعه‌شناختی رمان سال‌های ابری علی‌اشرف درویشیان». فصلنامه تخصصی زبان و ادبیات فارسی، 4: 137-170.

فرضی، ح. و قبادی سامیان، پ. 1388. «بررسی جامعه‌شناختی رمان مهره مار اثر محمود اعتمادزاده (به‌آذین) با تأکید بر رویکرد ساخت‌گرایی تکوینی». مطالعات جامعه‌شناسی، 5(2): 65-86.

 ـــــــــــــــــــــــــــ . 1392. «بررسی رمان دختر رعیت محمود اعتمادزاده براساس ساخت‌گرایی تکوینی لوسین گلدمن». بهارستان سخن فصلنامه علمی-پژوهشی ادبیات فارسی، 21(9):  1-22.

قنبری، ب. و دائی‌زاده جلودار، ا. 1395. «تحلیل جامعه‌شناختی آثار سیمین دانشور». جامعه پژوهی فرهنگی، 4(7):  131-157.

گلدمن، ل. 1357. فلسفه و علوم انسانی، ترجمه ح. اسدپور پیرانفر. تهران: جاویدان.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ .1369.نقد تکوینی، ترجمه م.ت.غیاثی. تهران: بزرگمهر.

گلدمن، ل. 1380. جامعه، فرهنگ و ادبیات، ترجمه و گردآوری محمدجعفر پوینده، تهران: چشمه.

ـــــــــ . 1381. جامعه‌شناسی ادبیات (دفاع از جامعه‌شناسی رمان)، ترجمه م.ج. پوینده. تهران: چشمه.

ـــــــــ . 1382.  نقد تکوینی، ترجمه م.ت. غیاثی. تهران: نگاه.

یداللهی آهنگر، ج. و صباغ، ص. 1393. «بررسی جامعه‌شناختی رمان زنان بدون مردان از شهر نوش پارسی پور». مطالعات جامعه‌شناسی، 25(7):  59-76.