بازتاب شرایط جنگ سرد در رمان پاورقی «من جاسوس شوروی در ایران بودم»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی، سازمان مطالعه و تدوین (سمت)، تهران، ایران

چکیده

جنگ سرد از پایان جنگ جهانی دوم در سال 1945 م آغاز شد و تا فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در اوایل دهه نود ادامه داشت. در مورد ایران نیز بحران آذربایجان رابطه ایران و آمریکا را وارد مرحله تازه‌ای کرد، به‌گونه‌ای که اهمیت استراتژیک ایران به‌ عنوان بخشی از کشورهای «حلقه شمالی» برای ایالات متحده به اثبات رسید. از شهریور 1320 تا مرداد 1332 چهار گفتمان اصلی در ایران وجود داشت: پادشاهی، مارکسیستی، اسلامی، و ملیت‌گرایی. در این دوره مطبوعات از آزادی فراوانی برخوردار بودند و رمان پاورقی فارسی نیز پر رونق بود. در این مقاله، براساس رویکرد تحلیل‌گفتمانی لاکلائو و موفه، رمانی از هفته‌نامه تهران مصور، با عنوان من جاسوس شوروی در ایران بودم بررسی شده‌است. نتایج این بررسی نشان می‌دهد گفتمان مفصل‌بندی ‌شده در این رمان با گفتمان پادشاهی همسانی کامل دارد. روایت راوی آشکارا به بُعدهای گفتمان شوروی یعنی رفاه و عدالت و آزادی حمله می‌کند و این سه را در جریان روایت چونان دال‌های شناوری در نظر می‌گیرد تا در گفتمان خود مفصل‌بندی کند. بُعد دیگر این گفتمان، یعنی انترناسیونالیسم، که در تضاد آشکار با ناسیونالیسم راوی است، نیز در این رمان کاملاً انکار می‌شود. درنتیجه این رمان در قالب شرایط جنگ سرد و تأثیر آن بر ایران آن سال‌ها قابل‌تحلیل است.

کلیدواژه‌ها


آبراهامیان، ی. 1377. ایران بین دو انقلاب، ترجمه ا. گل­محمدی و م.ا. فتاحی­‏ولی‏لایی. تهران: نی.

ــــــــــ . 1389. تاریخ ایران مدرن، ترجمه م.ا. فتاحی، تهران: نی.

آوری، پ. و همکاران. 1388. تاریخ ایران دوره پهلوی؛ از رضاشاه تا انقلاب اسلامی، از مجموعه تاریخ ایران کمبریج، دفتر دوم از جلد هفتم، ترجمه م. ثاقب­فر. تهران: جامی.

الوندی، ر. 1395. نیکسون، کسینجر و شاه: روابط ایالات‌متحده و ایران در جنگ سرد، ترجمه غ. علی‌بابایی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.

اساسنامه حزب توده، 1388. چ دوم. مهرماه. حزب توده ایران:تهران مصور.

بجورنلوند، ب. 1386. جنگ سرد، ترجمه م. حقیقت‌خواه. تهران: ققنوس.

بهزادی، ع. 1376. شبه خاطرات، ج1 و2. تهران: زرین.

حسنلی، ج. 1388.  آذربایجان ایران؛ آغاز جنگ سرد، ترجمه م. صفوتی. تهران: شیرازه.

روشنیان، ع. 1328-1329. «من جاسوس شوروی در ایران بودم». هفته‌نامه تهران‌مصور، از شماره 301 تا شماره 355.

عاقلی، ب. 1380. شرح حال رجل سیاسی و نظامی ایران معاصر، 3ج. تهران: نشر گفتار با همکاری نشر علم.

عظیمی، ف. 1372. بحران دموکراسی در ایران، ترجمه ع. هوشنگ ­مهدوی. تهران: البرز.

کاتم، ر. و یگوروا، ن. و رابنسون، د. 1379. نفت ایران؛ جنگ سرد و بحران آذربایجان. ترجمه ک. بیات. تهران: نی.

مصدق، م. 1366. خاطرات و تألمات. به کوشش ا. افشار. تهران: علمی.

مهدوی، ع. 1373. سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی (1300-1357)، تهران: البرز.

میلانی، ع. 1392. نگاهی به شاه، تورنتو: نشر پرشین سیرکل.

یورگنسن، م. و فیلیپس، ل. 1389. نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه ه. جلیلی. تهران: نی.

Boucher, G. 2008. The Cahrmond Circle of Idealogy: A Critique of Laclau & Mouffe, Butler and Žižek, Melbourne: re-rress. Available at: http://www.re-press.org.

Jorgensen, M. and Phillips, L. 2002. Discourse analysis as Theory and Method, SAGE Publications: London.Thousand Oaks. New Delhi.

Kazemi, F. 1999. “FEDĀʾĪĀN-E ESLĀM”. in Iranica, Last Updated: January 24, 2012.

Laclau, E. 1977. Politics and Ideology in Mrksist Theory: Capitalism, Fascism, Populism, London: New Left Books.

 Laclau, E. & Mouffe, C. 1985. Hegemony and Socialist Strategy: towards a radical democratic politics, London/New York: Verso.

Weber, B. 2016. “laclau and Žižek On Democracy and Populist Reason”. International Journal of Zizek Studies, Vol. 5, Number 1: 1-18.