سوژه زندگینامه خودنوشت از منظر پست مدرنیسم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه هنر دانشگاه علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد تهران

2 دانشیار هنرهای تزئینی و گروه نمایش دانشکده سینما و تئاتر دانشگاه هنر تهران

چکیده

زندگینامه خودنوشت را معمولاً به شکل یک داستان یا روایت در نظر می‌گیریم که رُخدادها و تجارب زندگی نویسنده را بازگو می­کند. چنین روایاتی می‌توانند در قالب داستان‌ خیالی، شعر، یا شرحی صریح و صادقانه از زندگی باشند. این روایات در هر شکل یا قالبی، اتکای شدیدی به حافظه ما از تجاربی دارند که به ترتیب زمانی رخ می­دهند؛ هرچند شاید این تجارب نه به صورت زمان خطی، بلکه به صورت تکه‌تکه و نامنسجم در متن بازنمایی شوند. مفهومی که نویسنده از هویت یا خویشتن در ذهن دارد، معمولاً از ارتباط تنگاتنگی با آن رخدادها  و تأثیر شکل‌‌دهنده‌ای که در زندگی اش بر جا گذاشته‌اند، برخوردار است. به طور خلاصه، سوژه زندگینامه خودنوشت، محصول لحظه‌ به ‌لحظه و از یک تجربه به تجربه دیگر است. این چندگانگی موقعیت سوژه که منجر به خویشتن چندپاره می­گردد، زمانی یک ناهنجاری به شمار می­آمد. اما، اکنون به یک هنجار پست‌مدرن تبدیل شده‌است. از این رو، با ابهام‌زدایی از مفهوم نوگرای سوژه مقتدر عصر روشنگری و جایگزین­سازی واقعیت واحد با برساخته­های ذهنی حاصل از میل مؤلف زندگینامه خودنوشت به دیگری بودن، مفهوم سوژه به منزله «اجرای» خویشتن چندپاره درمی­آید، تا آنجا که چه بسا «خویشتن» حتی به جای «دیگری» گرفته می‌شود. هدف این مقاله، پاسخ به این پرسش­ها است که در قرائت ما از سوژه پست‌مدرن در کانون زندگینامه خودنوشت، «من» چندگانه و مبهم چه نقشی ایفاء می­کند؟ چگونه «دیگران» برآمده از این متن می­توانند خود را از وضیعت غیربودگی رها سازند و در مقام منِ مؤلف، به لحاظ تاریخی، جایگاهی در جهان را از آن خود کنند و در گفتمان­های مختلف نیز شرکت جویند؟

کلیدواژه‌ها


ترقی، گ. 1382. خاطره­هایپراکنده، تهران: نیلوفر.

سپهری، س. 1374. هشت کتاب، تهران: طهوری.

شمیسا، س.  1385. نقد ادبی، تهران: میترا.

مسکوب، ش. 1379. روزها در راه، پاریس: خاوران.

Bakhtin, M.M. 1981. The Dialogic Imagination: Four Essays, Trans. C. Emerson and M. Holquist. Austin: U. of Texas P.

Barthes, R. 1977.Roland Barthes, Trans. R. Howard. New York: Noonday.

Beneviste, E. 1971. Problems in General Linguistics, Trans. M. Elizabeth Meek. Coral Gables: U of Miami P.

Bergland, B. 1994. “Postmodernism and the Autobiographical Subject: Reconstructing the “Other””. Autobiography & Postmodernism. Ed. K. Ashley, L. Gilmore & G. Peters. Boston: U of Massachusetts. 130-167.

Fischer, M.M.J. 1986. “Ethnicity and the Postmodern Arts of Memory”. Writing Culture: The Poetics and politics of Ethnography, Ed. J. Clifford and G.E. Marcus. Berkeley: U of California P. 194-233

 __________ . 1994. “Autobiographical Voices and Mosaic Memory”. Autobiography & Postmodernism, Ed. K. Ashley, L. Gilmore & G. Peters. Boston: U of Massachusetts. 79-130.

Gates Jr, J. L. 1988. “James Gronniosaw and the Trope of the Talking Book”. Studies in Autobiography, Ed. J. Olney. New York: Oxford UP. 51-72.

Gilmore, L. 1994. “The Mark of Autobiography: Postmodernism, Autobiography and Genra”. Autobiography & Postmodernism, Ed. K. Ashley, L. Gilmore & G. Peters. Boston: U of Massachusetts. 54-79.

__________ . 2001. The Limits of Autobiography: Trauma and Testimony, London: Cornell University Press.

Jay, P. 1994. “Posing: Autobiography and the Subject of Photography”.    

       Autobiography & Postmodernism, Ed. K. Ashley & L. Gilmore & G. Peters.   

        Boston: U of Massachusetts. 191-212.

Smith. P. 1988.Discerning the Subject, Mineapolis: U of Minnesota P.

Smith, S. 1987. A Poetics of Woman’s Autobiography: Marginality and the Fictions of Self-Representation, Bloomington: Indiana UP.