کاوشی بر میزان نفوذ ایدئولوژی در رمان نوجوان، مورد مطالعه: رمان لالایی برای دختر مرده

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی (ادبیات غنایی) دانشگاه شیراز

2 استادیار زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه شیراز

چکیده

از دگرگونی‌های بنیادین در جریان تفکر و آموزش انتقادی در بیست سال اخیر، پذیرش این مسأله است که تمام متون به ‌طرز گریزناپذیری با ایدئولوژی درآمیخته‌اند و ایدئولوژی معنایی جداگانه بر دوش متن نیست. این امر، ضرورت بررسی‌های پیچیده‌تر در این ‌زمینه را بیش از پیش آشکار می‌کند؛ به‌ویژه در حوزه ادبیات کودک و نوجوان که همواره رابطه بین بزرگسالی که کتاب را می‌نویسد و کودک و نوجوانی که کتاب را می‌خواند، منجر به نوعی عدم توازن قدرت شده‌است و نویسندگان همواره کوشیده‌اند تا به القای دیدگاه خود به مخاطب کودک و نوجوان بپردازند. در دهه اخیر، نویسندگان کوشیده‌اند که با استفاده از تکنیک‌هایی از فشار هرچه ‌بیشتر ایدئولوژی بر مخاطب خود بکاهند. اما آنچه اهمیت دارد این است که صرف استفاده از این تکنیک‌ها، گاهی حتی به القای هرچه ‌بیشتر ایدئولوژی یک متن منجر شده‌است. یکی از رویکردهایی که از طریق آن می‌توان تکنیک‌های به‌کاررفته توسط نویسندگان را به‌خصوص در حوزه روایت بررسی کرد، گفتمان روایی است که در آن، عامل‌های روایی، مانند نویسنده ضمنی، راوی، شخصیت‌های داستان، روایت‌شنو و خواننده ضمنی بررسی می‌شوند. در این پژوهش، برآنیم که این عامل‌های روایی را باتوجه به رویکرد باختین به چندصدایی، دوصدایی و تک‌صدایی در رمان نوجوان لالایی برای دختر مرده بررسی کنیم و اینکه نشان داده شود این رمان، چه ‌اندازه به ‌سمت القای ایدئولوژی یا شکست آن در متن پیش رفته‌است.

کلیدواژه‌ها


استیونز، ج. 1380. «ایدئولوژی و گفتمان روایی».ترجمه ا. حسینی. دیگرخوانی‌های ناگزیر، به کوشش مرتضی خسرونژاد. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. 71- 87.

آقاگل‌زاده، ف. 1385. تحلیل گفتمان انتقادی: تکوین تحلیل گفتمان در زبان‌شناسی، تهران: علمی و فرهنگی.

ــــــــــ . 1386. «تحلیل گفتمان انتقادی و ادبیات». ادب‌پژوهی، 1: 17-28.

باختین، م. 1391. تخیل مکالمه‌ای؛ جستارهایی درباره رمان، ترجمه ر. پورآذر. تهران: نی.

پرینس، ج. 1391. روایت‌شناسی (شکل و کارکرد روایت). ترجمه م. شهبا. تهران: مینوی خرد.

تامپسون، ج .ب. 1379.  ایدئولوژی و فرهنگ مدرن (نظریه اجتماعی انتقادی در عصر ارتباطات توده‌گیر)، ترجمه م. اوحدی. تهران: مؤسسه فرهنگی آینده پویان تهران.

تودوروف، ت. 1391. منطق گفتگویی میخائیل باختین، ترجمه د. کریمی. تهران: مرکز.

چتمن، س. 1390. داستان و گفتمان (ساختار روایی در داستان و فیلم)، ترجمه ر. میرخندان. قم: مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما.

شاه‌آبادی، ح.ر. 1387.  لالایی برای دختر مرده. تهران: افق.

فاولر، ر. 1390. زبان‌شناسی و رمان، ترجمه م. غفاری. تهران: نی.

لینت‌ولت، ژ. 1390. رساله‌ای درباب گونه‌شناسی روایت (نقطه‌دید)، ترجمه ع. عباسی و ن. حجازی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

میرعابدینی، ح. 1390. «منطق مکالمه و داستان ایرانی». گفتگومندی در ادبیات و هنر، به کوشش ب. نامور مطلق و م. کنگرانی. تهران: سخن. 45- 57.

ناولز، م. و مامجر، ک . ۱۳۸۰. «کارکرد زبان در ادبیات کودک (۱)». کتاب ماه ادبیات کودک و نوجوان. ترجمه شهرام اقبال‌زاده. اردیبهشت (43): ۵۳-۵۸.

نیکولایوا، م. (متن منتشرنشده). درآمدی بر رویکردهای زیبایی‌شناختی در ادبیات کودک، ترجمه م. حجوانی و ف. زمانی.

Stephens, J. 2003. Language and Ideology in Children’s Fiction. Printed and bound by Antony Rowe Ltd. Eastbourne.

McCallum, R. & Stephens, j.  2010. “Ideology and Children's Books”. in Handbook of research on children's and young adult literature, Edited by S. Wof; K. Coats; P. Enciso and C. Jenkins. New York: Routledge; Taylor and Francis Group.