داستان پسامدرن فارسی و «سوژۀ» زنانه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشگاه گیلان

چکیده

پسامدرنیسم، درمقام آخرین رویکرد جریانی که در صدد امحای «سوژه»(1) برآمده از سنت انسان باوری است که از یک­سو با فمینیسم یا جنبش زن­محور در تناقض قرار می­گیرد. فمینیسم از منظر تاریخی تحقق هویت زنانه را در تقابل با هویت مردانه تعریف می­کند و از این جهت وابسته به اقتداری می­شود که در «سوژه» و ابقای آن موجودیت یافته است، پس می­کوشد سوژه مذکر را به سوژه مونث تغییر دهد. اما از سوی دیگر پسامدرنیسم، در عین تناقض با فمینیسم، به سبب اعلام مرگ سوژه، به تفکر زن­محور کمک می­کند تا نه تنها از اقتدار مردانه خلاص شود بلکه اسباب موثرتری برای ادراک خود پیدا کند. این دوگانگی، درجامعه­ای مانند ایران که زمینه تاریخی متفاوتی از غرب را آزموده نمودهایی در عرصه­های مختلف از جمله ادبیات داستانی دارد که الزاماً قرینه یا همراستا با نمودهای نظیر آن در جامعه غربی نیست. هدف مقاله حاضر بررسی نظری این تفاوت است و جهت تایید، شواهدی نیز از آثار چند نویسنده زن(2) ارائه می­شود.

کلیدواژه‌ها


امیرشاهی،م. 1378. مادران و دختران، کتاب دوم: دده قدم خیر. استکهلم: نشر باران.

ــــــــــــــــ . 1379. مادران و دختران، کتاب سوم: ماه عسل شهربانو. استکهلم: نشر باران.

ـــــــــــــــــ . 1379«خرمشهر- تهران». داستان های کوتاه، استکهلم: نشر باران.

امین­الرعایا، پ. و دیگران. 1393. «بررسی ویژگی­های منتسب به زنان در ضرب­المثل­های فارسی». پژوهش زبان و ادبیات فارسی، (سی­وچهارم):  89-120.

باقری، ن. 1387. زنان در داستان، تهران: مروارید.

بشیری، م، و محمودی، م. 1390. «بررسی مقایسه­ای موضوعات و درون مایه­های مرتبط با داستان زنان در داستان­های زن­محور زنان داستان­نویس(1300-1380)». متن پژوهی ادبی، (47): 51-80.

پارسی پور، ش. 1373. عقل آبی، استکهلم: باران.

ــــــــــــــــ . 1378. زنان بدون مردان، تورنتو: افرا.

ــــــــــــــــ . 1381. بر بال باد نشستن، استکهلم: باران.

ــــــــــــــــ . 1382. سگ و زمستان بلند، تهران: البرز.

ــــــــــــــــ . 1382. طوبا و معنای شب، تهران: البرز.

پویان، م. 1389. «بررسی جایگاه زنان در داستان­های کوتاه احمد محمود». مجله مطالعات اجتماعی، (25): 39-58.

جعفری سارویی، ث. 1387. «ادبیات ایران: زن در آثار محمود دولت آبادی». مجله رودکی، (25): 7-17.

جهانبگلو، ر. 1381. موج چهارم، تهران: نی.

دانشور، س. 1327. آتش خاموش، تهران: علمی.

ــــــــــــــــ . 1345. سو و شون، تهران: خوارزمی.

ــــــــــــــــ . 1372. جزیره سرگردانی، تهزان: خوارزمی.

ــــــــــــــــ . 1380. ساربان سرگردان، تهران: خوارزمی.

علیزاده، غ. 1371. خانه ادریسی ها، تهران: تیراژه.

ــــــــــــــــ . 1378. «کشتی عروس».  با غزاله تا ناکجا، تهران: توس.

ــــــــــــــــ . 1380. شبهای تهران، تهران: توس.

فلاح رستگار، گ. 1351. «زن در آثار هدایت». جستارهای ادبی، (31): 653- 670.

گلستان، ل. 1383. حکایت حال، تهران: کتاب مهناز.

ماهرویان، ه. 1385. تبار شناسی استبداد ایرانی ما، تهران: بازتاب نگار.

میرعابدینی، ح. 1377. صد سال داستان نویسی ایران، تهران: چشمه.

ناهید، ع. 1360. زنان ایران درجنبش مشروطه، تبریز: احیا.

Alcoff, L. 1992. “The Problem of Speaking for Others”. in Cultural Critique, (2): 5-32.

Butler, J. 1999. Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity, London: Routledge.

Cixous, H. 2010. Le rire de la medusa, Paris: Galilée.

Clément, E. et al. 2014. La Philosophie de A à Z. Paris : Hatier.

Diamond, L. & Quinby, L. 2013 (3rd ed.). Feminism and Foucault, Boston: Northeastern University Press.

Ducat, Ph. 2006. Le manuel de la philosophie, Paris: ellipses.

Flax, J. 2012. “Postmodernism and Gender Relations in Feminist Theory”. in Women, Gender and Theory, 12 (4): 621-643.

Foucault, M. 1980. Power/ Knowledge, Colin and Gordon (eds.). New York: Pantheon.

Ghanoonparvar, M.R. 1993. In a Persian Mirror: Images of the West and Westerners in Iranian Fiction, Texas: University of Texas Press.

Hartsock, N. 2015. “Foucault on Power: A Theory for Women?”. in Linda J. Nicholson (ed.). Feminism/ Postmodernism, London and New York: Routledge.

Houlgate, S. 1998.  An Introduction to Hegel, London: Blackwell.