تحلیل هویت اجتماعی‌ مانلی ‌نیما براساس تحلیل انتقادی‌ گفتمان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی تهران

2 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی تهران

3 دانشجوی دکتری زبان وادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی تهران

10.22124/naqd.2019.11221.1558

چکیده

پژوهش حاضر شعر روایی ‌مانلی را به مدد ‌تحلیل انتقادی‌ گفتمان با رویکرد نورمن فرکلاف بررسی می‏کند و ایدئولوژی نیما و جامعه را در قبال هویت اجتماعی طبقات روشنفکر و محروم جامعه روشن می‏سازد. از این رو مسئله‌ هویت اجتماعی کنشگران روایت در گفتگوها، صحنه‌سازی‌ این شعر روایی ‌مورد توجه قرار خواهد گرفت. پری ‌و مانلی‌ دو شخصیت خیالی ‌بازنمایی از ایدئولوژی و زیست‌جهان جامعه ایرانی در سالهای 1324-1336 هستند. نیما در تقابل با گفتمان حاکم و سایر گفتمان‌ها، مانلی را به‌ مدت 1۲ سال می‌آفریند. مانلی نماد گریز از واقعیت و اجتماع به سوی ناکجاآباد (کشور دریا) در روند تحولات اجتماعی است. یأس و گریز مانلی‌ از اجتماع فاسد خود در پایان روایت، به اوضاع جامعه بعد از کودتای 28 مرداد 1332 شمسی می‌ماند. این اثر نیما سیر سرنوشت جبر طبقاتی را به سوی آرمانشهر توصیف می‏کند. گردآوری داده‌ها به شیوه اسنادی و هدفمند بوده‌است و متن به شیوه توصیفی-تحلیلی بررسی می‌شود.
 

کلیدواژه‌ها


آبراهامیان، ی. 1384.  ایران بین دو انقلاب، ترجمه ا. گل­محمدی و م. ا. فتّاحی. تهران: نی.
آیتی، ا. 1392. «مانلی نشانه سیال، بررسی نشانه- معناشناختی شعر مانلی ‌نیما یوشیج». شعرپژوهی(بوستان ادب)، 5 (4)، پیاپی18: 1-16.  
آیتی، ع. 1375. شرح منظومه مانلی و پانزده قطعه دیگر از نیما یوشیج، ویراستار ح. دسترنجی. تهران: فرزان روز.
اباذری، ی. و چاوشیان، ح. 1381. «از طبقه اجتماعی تا سبک زندگی؛ رویکردهای نوین در تحلیل جامعه‌شناختی هویت اجتماعی». نامه علوم اجتماعی، (20): 3-27.
امامی، ن. و تشکّری، م. و صالحی­مازندرانی، م. و کشاورز مؤیدی، آ. 1394. «بررسی و تحلیل منظومة مانلی نیمایوشیج براساس الگوی سفر قهرمان جوزف کمپبل». شعرپژوهی(بوستان ادب)، 7(4): 1-20.
بودریار، ژ . 1394. نظام اشیا، ترجمه پ. ایزدی. تهران: ثالث.
‌بهرام پورعمران، ا. ر. 1389. در تمام طول روز و شب: بررسی آراءِ نیما، تهران: مروارید.
پارکینسون، گ. و دیریسلین، ر. 1387. فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه ا. ساعی­ارسی، م. وطن‌خواه.  اردبیل: ‌دانشگاه آزاد اسلامی واحدخلخال و انتشارات حافظ اندیشه.
تلطف، ک .1394. سیاست نوشتار، ترجمه م. کمالی. تهران: نامک.
جورکش، ش.1383. بوطیقای شعر‌ نو، تهران: ققنوس.
حمیدیان، س.1383. داستان دگردیسی روند دگـرگونی‌های شـعر نیما یوشیج، تهران:‌ نیلوفر.
خلیلی­ جهان­تیغ، م. 1382. «ساخت روایت در شعر نیما». ﻧﺸﺮﯾه داﻧﺸﮑﺪه ادﺑﯿﺎت و ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﯽ داﻧﺸﮕﺎه ﺗﺒﺮﯾﺰ، 46(188): 107-133.
ذوالفقاری، م.1381. «نقد و تحلیل منظومه مانلی». مجموعه مقاله‌های نخستین همایش نیماشناسی، ساری: شفلین.
صارمی، س. 1384. «منظومه مانلی و داستان اوراشیما». مجله اشراق، (2 و 3) : 305-318.  
عیوضی، م. ر. 1380. طبقات اجتماعی و رژیم شاه، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
فتوحی رودمعجنی، م. 1392. سبک شناسی،  نظریه‌ها، رویکرها و روش‌ها، تهران: سخن.
فرکلاف، ن. 1379. تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمه ف. شایسته­پیران و دیگران. ویراسته م. نبوی و م. مهاجر. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
فوران، ج. 1380. مقاومت شکننده؛ تاریخ تحولات اجتماعی ایران، ترجمه ا. تدین. تهران: رسا.
کاتوزیان، ه. 1366.  اقتصاد سیاسی ایران، استبداد ‌شبه مدرنیسم 1305 – 1357، مترجم م . ر. نفیسی. تهران: پاپیروس.
کشاورز، م. ح. 1372. «ضمایر شخصی و صورتهای خطاب از دیدگاه جامعه‌شناسی زبان»، مجله دانشکده ادبیات،  (1): 71-84.
گودرزی، غ ، ر. 1387. تجدد ناتمام روشنفکران ایران، تهران: اختران.
محمدی، ا. 1391. «پری‌پیکر دریایی آنیمای آرمانی نیما در منظومه مانلی». ششمین همایش پژوهش‌هی ادبی، تهران: شهیدبهشتی و انجمن علمی زبان و ادبیات فارسی.
مطوری، س و صدیقی، م. 1393. «نیمایوشیج: توازی شعر و داستان و نمایش در تئوری و سرایش». ادبیات پارسی معاصر، 4(2): 177-200.  
میرعابدینی، ح. 1392. تاریخ ادبیات داستانی ایران، تهران: سخن.
مهرآیین، م. 1386. «شرایط تولید فرهنگ: ریشه‌های ظهور مدرنیسم اسلامی در هند، مصر و ایران».‌ پایان‌نامه دکتری جامعه‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس.
وحیدیان کامیار، ت. 1375. «کنایه نقاشی زبان». نامه فرهنگستان، 2(4): 55-69.
ون دایک، ت. 1389. مطالعاتی در تحلیل گفتمانی، ترجمه پ. ایزدی و دیگران. ویراسته م. مهاجر و م. نبوی. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
 بال، م. 1396. «روایت­مندی بصری». ترجمه ف. نوری­زاد و ا.ح. هاشمی. دانشنامه نظریه‌های روایت. گردآورنده و ویراستاران د. هرمن و م. ریان و م-ل. رایان. تهران: نیلوفر. 83-97.
هلیدی، م. و رقیه، ح. 1395. زبان، بافت و متن: جنبه‌هایی از زبان در چشم اندازی اجتماعی- نشانه شناختی،  ترجمه م منشی‌زاده و ط. ایشانی. تهران: علمی. 
یارمحمدی، ل. 1383. گفتمان شناسی رایج و انتقادی، تهران: هرمس. 
یورگنسن، م و فیلیپس، ل. 1392. تحلیل گفتمان، مترجم ه. جلیلی. تهران: نگاه.
یوشیج، ن. 1371. مجموعه کامل اشعارنیما یوشیج، گردآوری س. طاهباز. تهران: نگاه. 
ـــــــــ . 1383. یادداشت‌های روزانه، به کوشش ش. یوشیج. تهران: مروارید.
یونگ،ک.گ. 1381.  انسان و سمبل‌هایش، ترجمه م. سلطانیه، تهران: جامی.
Althusser,l. 2001. lenin and philosophy and other Essays, newyork: monthly Review press.
Gee, J.P. 1999. An Introdustion to Discourse Analysis :  Theory and Method, New York:  Routledge.
Fairclough, N. 1995. Critical Discourse Analysis, London: Longman .
Fowler, R .1996. linguistic Criticism, . oxford: oxford university press. 
Plasson, G. 1989. The Art of Fishing. Maritime Anthropological studies, vol,2. No. 1: 1-20.
Simpson, P.  2004. Stylistics: A Resource boo for  Students, London: Rutledge.
Van Dijk ,  T.  A.  2006.  “Ideology  and  Discourse Analysis”. Journal of Political Ideologies, Routledge, 11(2): 115-140.