صادق‌چوبک و دلهره‌های هستی (خوانش رمان سنگ‌صبور برمبنای نظریه روانکاوی اگزیستانسیال)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار رشته زبان و ادبیات فارسی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی ، رامهرمز، ایران

10.22124/naqd.2020.11227.1540

چکیده

مکتب روان‌درمانی اگزیستانسیال یا درمان وجودی، که اروین یالوم پایه‌گذار اصلی آن است، یکی از تازه‌ترین رویکردهای پویه‌نگر پسافرویدی است. این مکتب خلاف نظر فروید، اساس تعارض‌های اصلی بشری را در چهار دلواپسی غایی بشری: «مواجهه با غیرقابل اجتناب بودن مرگ و هراس از آن، هراس و پی‌بردن به تنهایی انسان در همه حال، دلهره آزادی و مسئولیت انتخاب، دلهره حاصل از پی‌بردن به پوچی و بی‌معنایی زندگی» می‌داند و در عین استفاده از نظریات فروید مبنی بر منشاء گرفتن اعمال و افکار مهم بشری از تنش‌های درونی انسان، با نگاهی متفاوت به منشاء این تنش‌ها، که فروید آن را لیبیدو می‌داند، می‌نگرد. در این جستار پس از معرفی این نظریه و تفاوت‌های آن با نظریه روان‌کاوی فروید، رمان سنگ‌صبور صادق چوبک، به ‌سبب مضامین محوری روانی- فلسفی، از منظر روان‌کاوی اگزیستانسیال بازنگری می­شود. همچنین با توجه به دیدگاه‌های اصلی این مکتب روان‌کاوی-فلسفی، بخصوص دلهره آزادی و مسئولیت انتخاب، که در داستان بر آن تأکید می‌شود، جبر ناتورالیستی در این داستان مشاهده نمی‌شود؛ بنابراین براساس دستاورد این مقاله، ناتورالیستی دانستن رمان مردود است.

کلیدواژه‌ها


ارشدی قزقاپان، د. 1396. بررسی و تحلیل رمان سنگ‌صبور از دیدگاه روانشناسی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی. دانشگاه سمنان.
استادی، ن. 1392. تحلیل عناصر ناتورالیستی در آثار داستانی، صادق‌چوبک، پایان‌نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی. دانشگاه یاسوج.
براهنی، ر. 1393. قصه‌نویسی، تهران: نگاه. (نسخه الکترونیکی سایت طاقچه).
بیانلو، ط. 1388. تحلیل روانشناختی آثار صادق‌چوبک، پایان‌نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی. دانشگاه زنجان.
تسلیمی، ع. 1393. گزاره‌هایی در ادبیات معاصر ایران (داستان)، تهران: اختران.
چوبک، ص. 1345. سنگ‌صبور، تهران: انتشارات جاویدان.
صادقی، ل. 1393. «شمایل‌گونگی غیاب در صورت و معنای رمان سنگ صبور». مجموعه مقالات نشانه‌شناسی و نقد ادبیات داستانی معاصر، تهران: سخن. 145-190.
صنعتی، م. 1397. صادق هدایت و هراس از مرگ، تهران: نشر مرکز.
طیب، غ. 1394. بررسی مکتب ناتورالیسم در داستانهای صادق‌چوبک، پایان‌نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی. دانشگاه پیام نور استان خوزستان.
علیخانی، آ. 1388. نقد روانشناختی قهرمانان داستانهای چوبک براساس آراءِ فروید، پایان‌نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی. دانشگاه فردوسی مشهد.
فروید، ز. 1388. روش تعبیر رؤیا، ترجمه م. حجازی و م. ساعتچی. تهران: جامی.
گلشیری، ه. 1346. «سی سال رمان‌نویسی». جنگ اصفهان (دفتر پنجم)، تهران: ایما. 23-39.
مغنی ‌باشی‌ نجف‌آبادی، ا. 1392. بررسی ترس و اضطراب در آثار صادق ‌چوبک (سنگ‌صبور)، احمد محمود (زمین سوخته، محمود دولت‌آبادی (کلیدر جلد یک)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد ادبیات فارسی. دانشگاه شهر کرد.
میرعابدینی، ح. 1396. صد سال داستان‌نویسی ایران، مجلد1(ج1و2). تهران: چشمه.
نفیسی، آ. 1363. «زبان داستانی صادق چوبک در سنگ صبور». مجموعه مقالات نقد آگاه، ج3. تهران: آگاه. 61-85.
هورنای ،ک. 1363. خودکاوی، ترجمه ک. پارسای. تهران: بهجت.
یالوم، ا. 1394. خیره به خورشید؛ غلبه بر هراس از مرگ، ترجمه م. غبرایی. تهران: نیکو نشر.
ــــــــ . 1395الف. درمان شوپنهاور، ترجمه ک. پارسای. تهران: مصدق.
ــــــــ . 1395ب. موهبت درمان، ترجمه ک. پارسای. تهران: نشر مصدق (نسخه الکترونیکی سایت طاقچه).
ــــــــ . 1396الف. رواندرمانی اگزیستانسیال، ترجمه س. حبیب. تهران: نی.
ــــــــ . 1396ب. موهبت رواندرمانگری، ترجمه م. یاسایی. تهران: ققنوس.
ــــــــ . 1396ج. یالوم‌خوانان، ترجمه ح. کاظمی‌­یزدی. تهران: پندارتابان.