نگاهی به سطوح شناختی در مکتب نیترا

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان، رشت، ایران

3 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان، رشت، ایران

10.22124/naqd.2020.13868.1785

چکیده

یکی از مباحث جدی در حوزه تعامل خواننده و متن، سطح شناختی ادراک و پیش­فرض‌های اجتماعی و فرهنگی مؤلف، متن و مخاطب است. ساختارگرایان با تکیه بر سطح کانونی و پیش­فرض­های زبانی در پاره‌گفتارها و براساس نظریه معناشناختی به نکات ارزشمندی در شناخت ادراک در قلمروهای مفهومی متن دست­یافـته­اند. مکتب­ نیترا و به‌طورمشخص یکی از مهم­ترین­ نظریه­پردازان این مکتب آنتوان پوپوویچ، نخستین بار درباره نشانه­شناسی ارتباط ادبی، ساختار گفتمانی متن و فعالیت­های ذهنی و پردازش معنا از سوی خواننده بحث کرده­اند. آرای منتقدان و نظریه­پردازان مکتب نیترا در غوغای جنگ جهانی اول مسکوت ماند تا اینکه در حلقه زبانشناسی مسکو، پراگ و بعدها در فرانسه، آلمان و آمریکا به اشکال مختلف از جمله نقد زبان‌شناختی و خواننده‌محور سر برآورد. این پژوهش در بخش نخست به معرفی مکتب نیترا و مهم‌ترین آرای آن در حوزه ارتباط متن و خواننده می­پردازد و در بخش دوم با رصد برخی قلمروهای نظریه­پردازان متأخر که با وام­گیری از این مکتب به سطوح شناختی شامل: ارتباط، ساختار گفتمانی متن و فعالیت­های ذهنی پردازش، ذخیره و بازیابی اطلاعات دست یافته­اند، توجه نموده‌است. نتایج نشان می­دهد مکتب نیترا یکی از مهم‌ترین مکاتب ادبی در حوزه سبک­شناسی و تحلیل متون ادبی بوده‌است که با دو رویکرد تحلیل کیفی ارتباطات در یک متن واحد و تمرکز بر ادبیات به عنوان یک سیستم جامع ارتباطی، در میان آرای مکاتب دیگر بی­آنکه نامی از آن برده شود، مورد استفاده قرار گرفته‌است.

کلیدواژه‌ها


احمدی، ب. 1380. ساختار و تأویل متن، تهران: مرکز.
ایگلتون، ت. 1386.پیش­درآمدی بر نظریه ادبی، ترجمه ع. مخبر. تهران: مرکز.
برانیگان، ا. 1396. درک روایت و فیلم، ترجمه ج. شاهری­لنگرودی. تهران: سیاهرود.
ـــــــــ . 1381. «روایت در سینما: سطوح هشتگانه روایت». ترجمه ف. محمدی. فارابی، دوره یازدهم(4): 61-106.
برتنز، ی.1387. مبانی نظریه ادبی، ترجمه م.ر. ابوالقاسمی، تهران: آمه.
ـــــــ . 1388. نظریه ادبی، ترجمه ف. سجودی. تهران: آهنگ دیگر.
برکت، ب. و افتخاری، ط. 1389. «نشانه‌شناسی شعر: کاربست نظریه مایکل ریفاتر بر شعر ای مرز پرگهر فروغ فرخزاد». فصلنامه پژوهش­های زبان و ادبیات تطبیقی، دوره اول(4): 109-130.
پاکت­چی، ا. 1383. «بوطیقا نشانه­شناسی پراگی در آثار یان ریپکا».  فصلنامه زیباشناخت، (11):  291-302 .
تایسن، ل. 1392. نظریه­های نقد ادبی معاصر، ترجمه م. حسین­زاده و ف. حسینی. تهران: نگاه امروز.
تسلیمی، ع. 1388. نظریه ادبی و کاربرد آن در ادبیات فارسی، تهران: آمه.
ریمون­کنان، ش. 1387. روایت داستانی؛ بوطیقای معاصر، ترجمه ا. حری. تهران: نیلوفر.
زیما، پ. و. 1394. فلسفه نظریه ادبی مدرن، ترجمه ر. ویسی­حصار و ع. امینی. تهران: رخداد نو.    
سلدن، ر. و ویدوسون، پ. 1382. راهنمای نظریه ادبی معاصر، ترجمه ع. مخبر. تهران: طرح نو.
سیلایف،ن و دیگران. 1352. مسائل زیباشناسی و هنر، ترجمه م.ت. فرامرزی. تهران: پویا.
فرحزاد، ف. 1386. «نقد ترجمه». بخارا، (62) : 420-424.
کالر، ج. 1393. نظریه ادبی، ترجمه ف. طاهری. تهران: مرکز.
گرین، و. و دیگران. 1376. مبانی نقد ادبی، ترجمه ف. طاهری. تهران: نیلوفر.
گیرو، پ. 1380. نشانه­شناسی، ترجمه م. نبوی. تهران: آگه.
مقدادی، ب. 1393. دانش­نامه نقد ادبی از افلاتون تا به امروز، تهران: چشمه.
میلز، س. 1388. گفتمان، ترجمه ف. محمدی. زنجان: هزاره سوم.
وبستر، ر. 1382. پیش درآمدى بر مطالعه نظریه ادبى، ترجمه ا. دهنوى. ویراستار ح. پاینده. تهران: روزنگار.
هالوب، ر.س .1388. «نظریه دریافت». دانشنامه نظریه­های ادبی معاصر، ویراستار ا.ر مکاریک، تهران: آگه. 340-345.
Dudley,A. 1984. Concepts in Film Theory, New York: Oxford University press.
Popovič, A. 1976. ″Aspect of Metatext″. Canadian Review of Comparative Literature, )3): 225-235.
Mozejko, E. 1979. ″Slovak Theory of Literary Communication: Notes on the Nitra School of Literary Criticism″. A Journal for Descriptive Poetics and Theory of Literature, (4): 371-384.
__________.1993.″Nitra School″. Encyclopedia of Contemporary Literary Theory, By I. R. Makaryk. University of Toronto press: 130-133.