هستی‌شناسی مخاطب درون‌متنی در شعر موج نو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گنبد کاووس

10.22124/naqd.2020.13241.1729

چکیده

از منظر جهان‌نگری به‌شدت زیر تأثیر مدرنیسم و اگزیستانسیالیسم بود و از این‌رو شعری ذهنیت‌گرا و خوداندیشانه است. در شعر موج نو، شناخت و گفت‌وگوی سوژه از طریق برون‌‌افکنی و نمایش گفت‌وگو امکان‌پذیر می‌شود که شاعر آن را «تو» خطاب می‌کند. بسامد این طرز خطاب به اندازه‌ای است که برای موج نو نوعی ویژگی محسوب می‌شود. از این رو، پژوهش حاضر به بررسی هستی‌شناسانه ضمیر مخاطب «تو» در شعر موج نو می‌پردازد. این بررسی نشان می‌دهد که دامنه مدلولی و ارجاعی ضمیر «تو» به رغم نمایش بیرونی‌اش، در بیشتر موارد، خودارجاع است. به بیان دیگر، «تو» نوعی خطاب نمایشی است که هویتی روایی برمی‌سازد و به شاعر مجال می‌دهد که در رفت و برگشت به خود و بیرون از خود، زمینه‌های شناخت دقیق‌تری از هویت شخصیِ خود فراهم کند. با وجود این، دامنه مدلولی «تو» به جانب «دیگری» به‌مثابه وجودی بیرونی و مستقل نیز کشیده می‌شود تا شناخت از «خود» و جهان پیرامون خود را غیرشخصی و تکمیل کند. بنابراین، خطاب به «تو» به‌مثابه «خود»، «همان» و «دیگری»، ماهیتی شناختی دارد و آنجا که شاعر به برون از خود نظر بیفکند، مفاهیمی چون عدالت و آزادی و انسانیت در شعر نمود می‌یابند و «تو»، دلالت سیاسی و اجتماعی نیز به خود می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها


احمدی، ا.ر. 1345. جزوه‌ی شعر( دفتر اول)، تهران: طرفه.
ــــــــــ . 1371. همه آن سالها، تهران: مرکز.
احمدی، ا. 1396. ادبیات ستیزنده، تهران: آگه.
اردبیلی، ب. 1394. رهگذری در خواب پروانه‌ها، به کوشش م. ریاحی. مشهد: بوتیمار.
اسلامپور، پ. بی‌تا. گزیده‌ای از اشعار پرویز اسلامپور، ناشر الکترونیکی: کتابناک.
اصلانی، م. ر . 1344. شب‌های نیمکتی روزهای باد، تهران: بی‌جا.
ــــــــــــ . 1354. بر تفاضل دو مغرب، تهران: کتابناک.
ــــــــــــ . 1357. سوگنامه سالهای ممنوع، تهران: زردیس.
ـــــــــــ . 1390. در گفت‌وگوی با مریم منصوری، «دیدن جهان مرا منقلب می‌کند». روزنامه اعتماد، صفحه ادبیات. (2265) 29شهریور.
اکبریانی، م .ه. 1396. ایدئولوژی و ادبیات، تهران: مروارید.
الهی، ب. 1393. دیدن، تهران: بیدگل.
ـــــــ . 1396. جوانی‌ها، تهران: بیدگل.
الیری، ت. 1396. فوکو و ادبیات داستانی: کتاب تجربه، ترجمه ف. اکبرزاده. تهران: بان.
ام. بژه، د. 1388. تحلیل روایت و پیشاروایت، ترجمه ح. محدثی. تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
ای.هال، د. 1396. سوژه‌گی، ترجمه ه. شاهی. تهران: پارسه.
براهنی، ر. 1380. طلا در مس، تهران: زریاب.                                                                 
برمن، م. 1386. تجربه مدرنیته، ترجمه م. فرهادپور. تهران: طرح نو.
پاشایی . ع. 1388. زندگی و شعر شاملو: نام همه شعرهای تو، ج1. تهران: ثالث.
پرینس، ج. 1391. روایت شناسی: شکل و کارکرد روایت، ترجمه م. شهبا. تهران: مینوی خرد.
تودوروف، ت.  . 1388. بوطیقای نثر، ترجمه ا. گنجی‌پور. تهران: نی.
ـــــــــــــ . 1394. ادبیات در مخاطره، تهران: ماه.
جعفری، س. 1394. شعر نو در ترازوی تأویل، تهران: مروارید.
چایلدز، پ. 1389. مدرنیسم، ترجمه ر. رضایی. تهران: ماهی.
حسین‌پور، ع. 1382. «شعر موج نو و شعر حجم‌گرای معار فارسی». نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، (188): 157-180.
دریدا، ژ. 1395. نوشتار و تفاوت، ترجمه ع. رشیدیان. تهران: نی.
دسیوریتیوا، آ. 1391. «هویت و روایت». ترجمه م. فیضی. دانشنامه روایت‌شناسی، گردآورنده و ویراستار: م. راغب. تهران: علم.  215-226.                                                                                                                                                                       
راسخی لنگرودی، ا. 1397. سارتر در ایران، تهران: اختران.
رسائل، ح. 1347. آوازهای پشت برگها، تهران: روز.
رشیدیان، ع. 1393. فرهنگ پسامدرن، تهران: نی.
رهنما، ف. 1347. شعر دیگر (کتاب یکم)، تهران: اشرفی.
سارتر، ژ. پ. 1394. هستی و نیستی، ترجمه م. بحرینی. تهران: نیلوفر.
شاهرختاش، ش. 1346. خواب‌های فلزی، تهران: چاپخانه زهره.
ـــــــــــــ . 1349. «نگاهی به موج نوی شعر امروز ایران». مجله نگین، (59): 19-21و49.
شجاعی، م. 1359. از آبیِ نفس‌های کوتاه، تهران: بی‌جا.
شریف‌نیا، ح. و رئیسی، ا. 1395. آذرخشی از جنبش‌های ناگهان، مشهد: بوتیمار.
شعیری، ح.ر. 1392. تجزیه و تحلیل نشانه- معنا شناختی گفتمان، تهران: سمت.
صفایی، ش. 1345. جزوه شعر (دفتر دوم)، تهران: طرفه.
عالی عباس‌آباد، ی.1390. جریان‌شناسی شعر معاصر، تهران: سخن.
عرفان، ح. 1395. آبناز، مشهد: بوتیمار.
قانون‌پرور، م .ر. 1395. منادیان قیامت (نقش اجتماعی- سیاسی ادبیات در ایران معاصر)، ترجمه م. طرزی. تهران: آگه.
کریچلی، س. 1391. لویناس و سبژکتیویته پساواسازانه، ترجمه م. پارسا و س. دریاب. تهران: رخداد نو.
کمالی، ا. 1394. از مصائب معنا؛ جستاری در فیولوژی، زمان و شعر، تهران: اختران.
لاکلائو، ا؛ موفه، ش. 1393. هژمونی و استراتژی سوسیالیستی، ترجمه م. رضایی، تهران: ثالث.
لنگرودی، ش. 1370. تاریخ تحلیلی شعر نو، ج3. تهران: مرکز.
لویناس، ا . 1392. زمان و دیگری، ترجمه م. حیاط­شاهی، تهران: افکار.
ـــــــــ . 1393. از وجود به موجود، ترجمه م. علیا. تهران: ققنوس.
ماری، م. 1397. موج نوی فرانسه: یک مکتب هنری، ترجمه م. یگانه‌دوست. تهران: بیدگل.
موشتوری، آ. 1394. جامعه‌شناسی مخاطب در حوزه فرهنگی و هنری، ترجمه ح. میرزایی. تهران: نی.
میلر، پ. 1393. سوژه، استیلا و قدرت، ترجمه ن. سرخوش و ا. جهاندیده. تهران: نی.
نجات، ه. 1348. حواشی مخفی، تهران: چاپخانه فاروس.
نوذری، ح. 1391. مدرنیته و مدرنیسم، تهران: نقش جهان.
نوری­علا، ا. 1348. صور و اسباب در شعر امروز ایران، تهران: بامداد.
ـــــــــ . 1373. تئوری شعر: از موج نو تا شعر عشق، لندن: غزال.
هایدگر، م. 1393. هستی و زمان، ترجمه ع. رشیدیان. تهران: نی.
هولکوییست، م. 1395. مکالمه‌گرایی: میخاییل باختین و جهانش، ترجمه م. امیرخانلو. تهران: نیلوفر.
یونگ، ک.گ. 1393. انسان و سمبولهایش، ترجمه م. سلطانیه. تهران: جامی.
Deleuze, G. 1994. What Is Philosophy?, Translated by H. Tomlinson and G. Burchell. New York: Columbia University Press. 
Hughes, G. 1972.Imagism& the Imagists, Bible and Tannen, New York: Bible and Tannen publishers.
Hegel, G.W.F. 2001. ThePhenomenology of Mind, Translated by J. Baillie. Blackmask online.
Ricoeur, P. 1994. Oneself as Another, Translated by K. Blarney. Chicago : the University of Chicago Press.
Parr, A. 2005. The Deleuze Dictionary, Revised Edition . Edinburgh: Edinburgh University Pres.
Taylor, C. 1989. Sources of The Self, Massachusetts: Harvard University Press.
Theunissen, M. 1984. The Other, translated by C. Macann, Cambridge: The MIT Press.
Wiegand, C. 2005. French New Wave, Harpenden: Pocket Essentials press.