بررسی و تحلیل اندیشه‌های سوسیالیستی در شعر دو شاعرحزبی فارسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز

10.22124/naqd.2020.13178.1723

چکیده

انقلاب مشروطه ایران (1285) و پیامدهای آن درهای تازه‌ای به روی مردم گشود و به­ویژه شاعران را با موضوعات اجتماعی و فرهنگی جدیدی همچون دردها و مشکلات مردم مواجه کرد که پیش از آن از اولویت‌های شعر شمرده نمی‌شد. پس از مشروطه، شکل‌گیری احزاب چپگرا و وقوع جنبش‌ها و انقلاب­های سوسیالیستی و نظام‌های سیاسی برآمده از این انقلاب‌ها که از سده بیستم میلادی نخست در روسیه تزاری و سپس دیگر نقاط جهان رخ داد، بر بخشی از ادبیات ایران تأثیر گذاشت؛ بعلاوه، شعارهای سوسیالیست‌ها با آرمان‌ها و نیازهای بعضی از روشنفکران و کنشگران اجتماعی و فرهنگی ایران، ازجمله نویسندگان و شاعران، مطابق افتاده ‌بود. بر این اساس، گروهی از شاعران از مشروطه به این سو با گرایش یا عضویت در احزاب چپ، با رویکردی سوسیالیستی به اوضاع کشور توجه نشان دادند و با مظاهر نظام سرمایه‌داری به مبارزه پرداختند. این اندیشه­ها در شعر آنان بازتاب بسیاری داشته‌است. در این مقاله ضمن اشاره به اندیشه و اصول و مفاهیم سوسیالیسم و سرچشمه‌های ورود آن به ایران، بازتاب این اندیشه‌ها و مفاهیم را با ذکر شواهدی در شعر لاهوتی و افراشته  -شاعرانی که رسماً عضو حزب سوسیالیستی بوده‌اند- بررسی کرده­ایم. اعتراض به فاصله طبقاتی، برابری حقوق، دفاع ازحقوق کارگران و دهقانان و غیره مهمترین موضوعاتی است که این گروه با به کارگیری واژگان خاص شاعران سوسیالیست، در شعر خود وارد کرده‌اند.

کلیدواژه‌ها


آبراهامیان، ی. 1387.  ایران بین دو انقلاب؛ از مشروطه تا انقلاب اسلامی، ترجمه ک. فیروزمند و ح. شمس­آوری. تهران: مرکز.
آدمیت، ف. 1388. فکر دموکراسی اجتماعی در نهضت مشروطیت ایران، تهران: گستره.
آشوری، د. 1366. فرهنگ سیاسی، تهران: مروارید.
ارباب ‌حسنی، ح. 1387. بررسی شعر سیاسی معاصر از نیما تا انقلاب، پایان نامه کارشناسی ارشد. گروه ادبیات فارسی. دانشگاه کاشان.
افراشته، م. 1357. چلنگر؛ برگزیده اشعار فراشته، تهران: رفعت.
اعتمادزاده (به­آذین)، م. 1326. «افراشته شاعر توده». ماهنامه مردم، بازنشر در سایت پیک هفته. به آدرس:
https://web.archive.org/web/20050305085841/http://www.peiknet.com/1383/hafteh/12esfand/hafteh_page/93behazin_afrashteh.htm
برهان، ع. 1368. بیراهه، پاسخ به کژ راهه احسان طبری، تهران: رسا.
بهروز، م. 1380. شورشیان آرمانخواه، ناکامی چپ در ایران، ترجمه م. پرتوی، تهران: ققنوس.
نخستین کنگره نویسندگان ایران1325. 1326. جمع­آوری ن. نوری. تهران: اسطوره.
پیشه‌وری، ج. بی‌تا.  تاریخچه حزب عدالت، [تهران]: علم.
جواهری گیلانی(شمس لنگرودی)، م. 1387. تاریخ تحلیلی شعر نو، ج3. تهران: نشر مرکز.
جهان‌شاه لوی­افشار، ن. 1367. سرگذشت ما و بیگانگان، بی­جا: مرد امروز.
رایت میلز، چ. 1379. مارکس و مارکسیسم، ترجمه م. رفیعی مهرآبادی. تهران: خجسته.
رزاق‌پور، م. نوش­آبادی، س. 1392. «بازتاب رئالیسم در اشعار لاهوتی». فصلنامه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی سنندج، (14): 63-86.
روزبه، م.ر. 1386. ادبیات معاصر ایران(نظم)، تهران: روزگار.
زاده‌حسن‌، ن. 1384. تحلیل ادبیات منظوم کارگری از سال 1320-1332، پایان نامه کارشناسی ارشد. گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه پیام نور اصفهان.
سپانلو، م. 1376. شهر شعر لاهوتی، تهران: نگاه.
ـــــــــ . 1369. چهار شاعر آزادی، تهران: نگاه.
سدی­یو، ر. 1387. تاریخ سوسیالیسم‌ها، ترجمه ع. هوشنگ مهدوی. تهران: فرهنگ نشر نو.
شفیعی‌کدکنی، م. 1380. ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت، تهران: سخن.
لاهوتی، ابوالقاسم. 1975. دیوان اشعار، نسخه مسکو. چاپ الکترونیکی در سال 2006.
ـــــــــــ . 1358. دیوان اشعار، با کوشش و مقدمه ا. شبیری. تهران: امیرکبیر.
مارکس، ک. و انگلس، ف. 1385. مانیفست حزب کمونیست، ترجمه م. پورهرمزان. ج 2. تهران: بی‌جا.
مدیر شانه‌چی، م. 1375. احزاب سیاسی ایران، تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا.
مهدی‌پور، م. خاکپور، م. 1389. «سرود زندگی، تأملی در محتوا و مبانی جمال‌شناسی ادبیات کارگری». زبان و ادبیات فارسی (نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز)، 53(215): 101- 132.
نوح، ن. 1387. گفتگو با نصرت­الله نوح درباره زندگی و آثار محمدعلی افراشته، بازیابی در سایت آذین دادنت به آدرس:
https://web.archive.org/web/20081012205527/http://www.azindad.net/detail.asp?id=1311
وکیلی، ش. 1392. لاهوتی و شاعران انقلابی، تهران: مؤسسه فرهنگی و هنری خورشید راگا.