بررسی جنسیت در شعر کودک و نوجوان از منظر جامعه‌شناسی بدن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای بین‌الملل زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد

2 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد

3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کردستان

چکیده

انسان بر حسب دارایی بدن، همیشه در موقعیتی بدنمند به­سر می­برد. بر این اساس اگرچه بدن در مقام عنصری هویت­ساز زندگی فردی و اجتماعی هر فرد را سامان می­دهد، خود نیز از تکنیک­ها و آداب فرهنگی القاء شده از جامعه متأثر می­گردد به طوری که جنبه فرهنگی بدن بر بعد بیولوژیکی و زیستی آن غالب می‌شود؛ کنش­ها و وضعیت­هایی برای هر فرد تجویز می‌کند یا متصور می­شو­د که باید آنها را نقش­های اجتماعی و اساس هویت افراد خواند. یکی از این موارد، ساماندهی بدن­ها بر حسب شیوه­های جنسی و جنسیتی القاء شده از جانب نیروهای فرهنگی هر جامعه است. در این نوشتار نقش­های جنسی کلیشه­ای یا همان جنسیت زن و مرد ایرانی نیز تفاوت­های جامعه­شناختی آنها در نمایش «بدن آرمانی» و «بدن مطلوب» منطبق با الگوی فرهنگی در شعر فارسی کودک و نوجوان بررسی شده‌است. مبنای نظری بحث، آرای برخی از صاحب‌نظران جامعه­شناسی بدن و روش تحقیق بر شیوه تحلیل محتوای کمی و کیفی -پدیدارشناسی تجربی- استوار است. نتیجه نشان می­دهد که الگوی فرهنگی ساماندهی بدن در شعر کودک و نوجوان بیشتر با جهان سنتی ایرانی هماهنگ است و از نگاه مدرن و مصرفی می­گریزد و بر همین اساس نقش­ها میان زن و مرد توزیع شده یا در قالب بدن آرمانی و مطلوب از آنها انتظار می­رود.

کلیدواژه‌ها


ابراهیمی، ج. 1378.  آوازپوپک، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

ایمانیان، س. و سفیری، خ. 1388. جامعه‌شناسی جنسیت، تهران: جامعه‌شناسان.

بوردیو، پ. 1390.  تمایز، ترجمه ح. چاووشیان، تهران: ثالث.

پولارد، م. 1385. مارگارت مید، ترجمه م. ر. افضلی، تهران: فاطمی.

جرموو، ج. و ل. ویلیامز. 1394. جامعه شناسی غذا و تغذیه، ترجمه ه. زنجانی­زاده، تهران: جامعه‌شناسان.

حسن­زاده، ع. 1387. مردم‌شناسی ایرانی، تهران: افکار.

ذکایی، سعید و امن­پور، م. 1393. تاریخ فرهنگی بدن ایران، تهران: تیسا.

شعبانی، ا. 1392 . یک نفر رد شد از کنار دلم، تهران: کانون پرورش فکری کودکان ونوجوانان.

علیخانی، ع. 1386. هویت و بحران هویت، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.

قاسم­نیا، ش. 1386. من و مامان، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

کارتر، ا. 1382. جنسیت، فرهنگ اندیشه انتقادی از روشنگری تا پسامدرنیته، سرویراستار م. پین. ترجمه پ. یزدانی. تهران: مرکز.

کشاورز، ن. 1376. بوی گردوهای کال، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

گافمن، ا. 1391. نمود خود در زندگی روزمره، ترجمه م. کیانی­­پور، تهران: مرکز.

گرت، ا. 1380. جامعه­شناسی جنسیت، ترجمه ک. بقایی، تهران: دیگر.

لطف­الله، د. 1379.  کاش باران می­شدم، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

لوبروتون، د. 1392. جامعه شناسی بدن، ترجمه ن. فکوهی، تهران: ثالث.

لیپز، ه. 1392. روان‌شناسی زنان از نگاهی نو: فرهنگ و قومیت، ترجمه ف. باقریان، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

محقق، ج. 1381. خواب خوب، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

محمدی­اصل، ع. 1390. جغرافیا و جنسیت، تهران: گل­آذین.

مردانی، ن. 1391. پشت سر پاییز، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

معینی، ع. 1392. کوچه­های شهر1، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

ملکی، ب. 1380. کتاب و کلاغ پر، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

موحد، م. 1386. جنسیت و جامعه­شناسی، تهران: جامعه­شناسان.

میرشکرایی، م. (ویراستار). 1382. زن وفرهنگ (مقالاتی در بزرگداشت مارگارت مید)، به کوشش م. میر شکرایی و ع. حسن­زاده، تهران: میراث فرهنگی و پژوهشکده مردم­شناسی.

میلز، س. 1392.  فوکو، ترجمه م. مردیها، تهران: مرکز.

نرسیس، ا. 1390. مردم‌شناسی جنسیت، ترجمه ب. نوروززاده، تهران: افکار.

نیری، ص. 1390. سرخ و صورتی، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

ـــــــــ . 1372. مهربان‌تر از آب، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

نیک­طلب، ب. 1389. تا خیابان خوشبخت، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

هاشمی، م. 1391. خوش به حال رودخانه، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

هولمز، م. 1389. جنسیت در زندگی ­روزمره، ترجمه م. م. لبیبی، تهران: افکار.

Shilling, C. 1993. The Body and Social Theory, London: Sage.

'>نیکولایوا، م. 1387. «فراسوی دستور داستان»، دیگرخوانی­های ناگزیر، ترجمه و گردآوری م. خسرونژاد، تهران: کانون پرورش فکری، 547-581.

 

وارد، گ. 1392. پست مدرنیسم، ترجمه ق. فخری و ا. کرمی، تهران: نشر ماهی.