تحلیل گفتمان جنسیت در متون ادبی قرن هفتم هجری: مطالعه موردی نسخه خطی جوامع‌الحکایات و لوامع‌الروایات اثر محمد عوفی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته ایران‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی، بنیاد ایران‌شناسی

2 دانشیار علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

بازنمایی هویت‌های جنسی و جنسیتی، مسأله­ای است که می­توان آن را در بسیاری از متون ادبی و فرهنگی به نوعی مشاهده کرد. در همین زمینه، البته مطالعه متون کهن از اهمیت زیادی برخوردار است؛ متون ادبی کهن از اهمیت تاریخی برخوردارند و تحلیل آنها می­تواند تبار اندیشه­های جنسی و جنسیتی امروزین را به ما نشان دهد. یکی از این متون کهن و تاریخی، کتاب «جوامع‌الحکایات و لوامع‌الروایات» اثر سدیدالدین یا نورالدین محمد عوفی اثری متعلق به قرن هفتم هجری است. هدف این مقاله بررسی چگونگی بازنمایی جنسیت در این کتاب با مطالعه موردی نسخه خطی آن است. این مقاله چهار باب آخر از قسمت سوم کتاب عوفی را که درباره زنان است به روش تحلیل گفتمانی مورد بررسی قرار می­دهد. چهارچوب نظری و روشی مقاله، رویکرد متفکر فرانسوی «میشل فوکو» است. نتایج بررسی­ها نشان می­دهد که عوفی در این فصول می‌کوشد با به‌کارگیری نوعی گفتمان اخلاقی، سوژه­های جنسیتی به زعم خود اخلاقی را برسازد. . او با برساختن گفتمانی سوژه‌های «زن پارسا» و «زن ناپارسا» می­کوشد نوعی بایگانی جنسیتی مبتنی بر حساسیت نسبت «میل جنسی» زنان به وجود آورد.

کلیدواژه‌ها


آقابزرگ تهرانی. بانک اطلاعاتی کتب و نسخ خطی، http://www.aghabozorg.ir/Search.aspx

استریناتی، د. 1380. مقدمه‌ای بر نظریه‌های فرهنگ عامه، ترجمه ث. پاک‌نظر. تهران: گام نو.

استوری، ج. 1386. مطالعات فرهنگی درباره فرهنگ عامه، ترجمه ح. پاینده، تهران: آگه.

بنت، ا. 1386. فرهنگ و زندگی روزمره، ترجمه ل. جوافشانی و ح. چاوشیان. تهران: اختران.

بزرگ بیگدلی، س. و حسینی، س. 1392. «نقد زن­محور (فمینیستی) داستان‌های مرزبان­نامه». پژوهش­های نقد ادبی و سبک­شناسی، 2: 33-59.

بشیریه، ح. 1379. نظریه‌های فرهنگ در قرن بیستم، تهران: مؤسسه آینده پویان.

پتروشفسکی، ا.پ. 1391. تاریخ ایران کمبریج: مغولان (ج پنجم/ قسمت دوم)، ترجمه ت. قادری. تهران: مهتاب. 173-249.

خوانساری، م. 1375. «جوامع‌الحکایات». نشریه معارف، 2(13): 80-92.

دریفوس، هـ. و رابینو، پ. 1379. میشل فوکو: فراسوی ساختگرایی و هرمنوتیک، ترجمه ح. بشریه، تهران: نی.

دوبووار، س. 1389. جنس دوم، ترجمه ق. صنعوی. تهران: توس.

دووینیو، ژ. 1379. جامعه شناسی هنر، ترجمه م. سحابی. تهران: مرکز.

دی­والت، م. ال. 1375. «چندگانگی قرائت رمان: سازمان اجتماعی تفسیر». ترجمه ح. چاوشیان. ارغنون، سال سوم (9و10): 181- 219.

راودراد، ا. 1382. نظریه‌های جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، تهران: دانشگاه تهران.

زاکانی، ع. 1343. اخلاق الاشراف (کلیات عبید زاکانی)، با تصحیح و تعلیق پ. اتابکی، تهران: زوار. 

علی­نقی، ح. 1390. «تحلیل شخصیت و نقش زنان در داستان‌های شاهنامه». فصلنامه زن و فرهنگ، (3)9: ص 59-81.

عوفی، س.م. بی­تا. جوامع الحکایات و لوامع الروایات(نسخه خطی)، تهران:کتابخانه و مرکز اسناد دانشگاه تهران.

فریدمن، ج. 1381. فمینیسم، ترجمه ف. مهاجر. تهران: آشتیان.

فوکو، م. 1384. اراده به دانستن، ترجمه ن. سرخوش و ا. جهاندیده. تهران: نی.

ــــــــــ . 1389 الف. تئاتر فلسفه، ترجمه ن. سرخوش و ا. جهاندیده. تهران: نی.

ـــــــــ . 1389 ب. نظم اشیاء: دیرینه­شناسی علوم انسانی، ترجمه ی. امامی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و انسانی.

ـــــــــ . 1392. دیرینه­شناسی دانش، ترجمه ن. سرخوش و ا. جهاندیده. تهران: نی.

ـــــــــ . 1395. خاستگاه هرمنوتیک خود، ترجمه­ ن. سرخوش و ا. جهاندیده. تهران: نی.

کولومبورگ، س. 1378. رشد جنسیت، ترجمه م. شهرآرای. تهران: ققنوس.

گرت، ا. 1380. جامعه‌شناسی جنسیت، ترجمه ک. بقایی. تهران: نی.

گیدنز، آ. 1374. جامعه‌شناسی، ترجمه م. صبوری، تهران: نی.

مشایخی، ع. 1395. تبارشناسی خاکستری است، تهران: ناهید.

مصفا، ا. 1351. «فرج بعدالشده و جوامع الحکایات». نشریه یغما، 285: 137-143.

مصفا، ا. 1354. «منابع گمشده جوامع الحکایات». نشریه گوهر، 25: 38-45.

منظورالحق 1332. «محمد عوفی». نشریه هلال، 4: 23-27.

میلز، س. 1382. گفتمان، ترجمه ف. محمدی. تهران: هزاره سوم.

مولوی، ج.م. 1390. مثنوی معنوی، تهران: هرمس.

ولف، ج. 1367. تولید اجتماعی هنر، ترجمه ن. توکلی. تهران: نشر مرکز.

یورگنسن، م. و فیلیپس، ل. 1389. نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه هـ. جلیلی. تهران: نی.

Goffman, E. 1997. The Goffman Reader, edited and with preface and introduction by C. Lemert and A. Branaman. Blackwell Publisher Ltd.

Jackson. S. and Scott. S. 2002. Gender: A Sociological Reader, edited by S. Jackson and S.Scott. London: Routledge.

Kenney, K. 2005. "representation theory". From Handbook of Visual communication: Theory, Method and Media, LEA.

McLaughlin, L. 1999. “Beyond ‘Separate Spheres’: Feminism and the cultural Studies/Political Economy Debate”. Journal of Communication Inquiry, SAGE publication. Inc: 327-359.