تحلیل «ببرها در روز دهم» بر اساس رویکرد گفتمان انتقادی فرکلاف

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه گیلان

چکیده

تامر، از برجسته­ترین داستان نویسان و طنزپردازان جهان عرب است. درون­مایه­ی اکثر داستان­های وی حقایق پنهان و آشکار سیاسی و اجتماعی جامعه خویش است که گاه نمادین و رمزگونه و گاه صریح بیان می­گردد. این مقاله در نظر دارد با واکاوی ابعاد اجتماعی داستان «ببرهای روز دهم» و تحلیل نمادینی از زندگی ببر، ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺑﻨﻴﺎدﻳﻦ  ﺟﺎﻣﻌـﻪ سوری و کثرت مشکلات زندگی چون فراگیری یأس، خواری و فقر و گرسنگی را تبیین نماید. این داستان کوتاه، به عنوان نمونه‌ای از ادبیات داستانی معاصر دنیای عرب، با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادیِ نورمن فرکلاف بازخوانی می­گردد. تامر در این داستان با بهره‌گیری از زبانی رسمی و آمیخته به طنز اجتماعی، به موانع شکوفایی استعدادهای ذاتی انسان عربی- سوری و مبارزه با همه­گیر­شدن یأس و خواری انسان عربی به طور عام و ذلت و شکست انسان سوری به طور خاص می­پردازد. با وجود طبع انتقادی نویسنده، زبان داستان صریح و رُک نیست بلکه، به علت در امان ماندن از آسیب حاکمان مستبد، با بهره­گیری از رموز به نقد و تفسیر جامعه خویش می­پردازد. ازاین­رو، با گفتمان انتقادی فرکلاف، می­توان به کشف لایه­های رمزگونه­ متن و مراحل تقسیمات دهگانه زندگی ببرهای روز دهم، دست یافت.

کلیدواژه‌ها


آقاگل‌زاده، ف. 1385.  تحلیل گفتمان انتقادی، تهران: علمی و فرهنگی.

آﻗﺎﮔﻞ­زاده، ف. و همکاران. 1389. «ﻛﺎرآﻣﺪی اﻟﮕﻮی ﺗﺤﻠﻴﻞ ﮔﻔﺘﻤﺎن اﻧﺘﻘﺎدی ﻓﺮﻛﻼف در ﻧﻘﺪ و ارزﻳﺎﺑﻲ ﺑﺮاﺑﺮﻫﺎ در ﻣﺘﻮن ﺗﺮﺟﻤﻪشده «ﺧﻮاﻫﺮان»». ﻓﺼﻠﻨﺎمه ﭘﮋوﻫﺶ­ﻫﺎی زﺑﺎن و ادﺑﻴﺎت ﺗﻄﺒﻴﻘﻲ، ﭘﺎﻳﻴﺰ. 3(1): 1- 24.

الأطرش، م. 1982.  اتجاهات القصه فی السوریه بعد الحرب العالمیه الثانیه، دمشق: دارالسوال.

الحسین، ا. 1997. القصه القصیره جدا، دمشق: منشورات دارعکرمه.

الصمادی، ا. 1995. زکریا تامر و القصه و القصیره، عمان: المؤسسه العربیه للدراسات.

العباس، خ. 1967. الواقعیه فی الأدب، بغداد: دار الجمهوریه.

برکات، ع.  و اسماعیل، هـ . 2007. «التّجلیات الجمالیّه للقبیح فی قصص زکریّا تامر السّلطه أنموذجاً». مجله جامعه تشرین للدراسات والبحوث العلمیه (سلسله الآداب والعلوم الإنسانیه)، المجلد 29(1). بازیابی در آدرس الکترونیکی: http://alantologia.com/blogs/2119/

بهارلو، م. 1373. داستان کوتاه ایران؛ 23داستان از 23نویسنده معاصر، تهران: طرح نو.

ﺑﻬﺰادی اﻧﺪوﻫﺠﺮدی، ﺣ . 1378. ﻃﻨﺰ و ﻃﻨﺰﭘﺮدازی در اﯾﺮان، ﺗﻬﺮان: ﺻﺪوق.

بیانلو، ع. 1392. «دراسه اسلوبیه للرتابه التعبیریه فی النمور فی الیوم العاشر». دراسات فی اللغه العربیه و آدابها، 13: 7-24.

پلارد، آ. 1378. طنز (از مجموعه سبک­ها، مکتب­ها و اصطلاح ادبی و هنری)، ترجمه س. سعیدپور. تهران: مرکز.

تامر، ز. 1981. النمور فی الیوم العاشر، دارالآداب: تموز(یولیو).

حلبی، ع. 1364. ﻣﻘﺪﻣﻪای ﺑﺮ ﻃﻨﺰ و ﺷﻮخﻃﺒﻌﯽ، ﺗﻬﺮان: ﺑﻬﺒﻬﺎﻧﯽ.

ــــــــ . 1377. تاریخ طنز و شوخ طبعی در ایران و جهان اسلامی تا روزگار عبید زاکانی، تهران: بهبهانی.

خانیکی، هـ. 1377. «درآمدی بر رابطه میان نظام اجتماعی و ساختار زبانی و مطبوعات تحلیل گفتمـان دو نشریه دوران پراکندگی و تمرکز قدرت سیاسی در ایران». گفتمان، شماره 2: 264-267.

رضایی، والی. 1390. «نقش زبان معیار و زبان­شناسی متن در تدوین کتاب­های دانشگاهی». دو فصلنامه پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی (عیار)، 15(24): 95-110.

سلماوی، م. 2012.  أجنحة الفراشه، القاهره: الدار المصریة اللبنانیه.

طاهری­نیا، ع.  و رئیسی، س. 1385. «رمزشماسی در داستان کوتاه النمور فی الیوم العاشر». مجله پژوهش علوم انسانی، سال هفتم(20): 39-53.

عصمت، ر. 1979. الصوت و الصدی «دراسه فی القصه السوریه الحدیثه»، بیروت: دارالطیفه.

عبدی 1385. بررسی داستان­های کوتاه زکریا تامر، پایان نامه دکتری. رشته زبان و ادبیات عرب. دانشگاه تهران.

فرکلاف، ن. 1379. تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمه ف. شایسته پیران و همکاران. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.

فخرایی، س. 1377. «کارکردهای اجتماعی طنز». فصلنامه پژوهش و سنجش، 13و14: 419-425.

محمدپور، ا. 1390. ضد روش؛ مراحل و رویه های عملی در روش شناسی کیفی، ج2. تهران: جامعه شناسان.

میرصادقی، ج. 1385. عناصر داستان، تهران: سخن.

نیکوبخت، ن. 1380. هجو در شعر فارسی، تهران: دانشگاه تهران.

الورقی، س. 1984.  فی الأدب العربی المعاصر، دار النهضه العربیه: للطباعه و النشر.