بررسی سوژه مدرن در بوف کور صادق هدایت و ملکوت بهرام صادقی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

2 استادیار زبان و ادبیات فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

10.22124/naqd.2019.13143.1720

چکیده

سوژه و سوژگی یا سوبژکتیویته، یکی از مؤلفه‌هایی است که براساس آن می‌توان تشخیص داد یک اثر داستانی، مدرنیستی محسوب می‌شود یا خیر. سوژه مدرن در مورد خود می‌اندیشد. از این رو بسیاری از داستان‌های مدرنیستی، شخصیت‌هایی دارند که به خودشان می‌اندیشند و زندگی و افکارِ این شخصیت‌ها در مرکز توجه داستان قرار دارد. می‌توان گفت که این داستان‌ها ذهن‌محور هستند. پرداختن به «شخصیت» و افکار او در داستان‌های مدرنیستی اهمیت فراوانی پیدا می‌کند که این خصوصیت در داستان‌های پیشامدرن دیده نمی‌شود، یا کمتر دیده می‌شود. در داستان‌های مدرنیستی فارسی نیز سوژه و سوژگی اهمیت دارد. دو اثری که توجه ویژه به این مسئله، در آنها دیده می‌شود، بوف کور، نوشته صادق هدایت و ملکوت نوشته بهرام صادقی هستند. در این دو رمان شخصیت‌ها و افکار آنان محوریت دارند. در این پژوهش ابتدا خصوصیات سوژه برشمرده شده، تعریف نسبتاً دقیقی از آن به ‌دست آمده و سپس اثبات شده‌است که شخصیت‌های اصلی هر دو اثر، سوژه هستند و خصوصیات سوژگی در آنها وجود دارد. آگاهی، اختیار / آزادی و فردیت، خصوصیات اصلی سوژگی هستند که هریک از آنها در مورد شخصیت‌های اصلی این دو داستان مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

کلیدواژه‌ها


آراک، ج. 1375.  شارل بودلر، ترجمه ع. کوثری. تهران: کهکشان.
احمدی­آریان، ا. 1393. شعارنویسی بر دیوار کاغذی، تهران: چشمه.
اسکولز، ر. 1383. عناصر داستان، ترجمه ف. طاهری. تهران: مرکز.
جلاله‌وند آلکامی، م. 1394. «راوی بوف کور، رانه مرگ و شکاف در نظم نمادین». ادب‌پژوهی، 9. (33): 9 -36.
ـــــــــــ . 1397. شخصیت و شخصیت‌پردازی رمان‌ فارسی؛ رئالیسم، مدرنیسم و پسامدرنیسم، تهران: کیان­افراز.
جورکش، ش. 1377. زندگی، عشق و مرگ از دیدگاه صادق هدایت؛ نگاهی نو به بوف کور و دیگر عاشقانه‌های هدایت، تهران: آگه.
چایلدز، پ. 1389. مدرنیسم، ترجمه ر. رضایی. تهران: ماهی.
خالصی­مقدم، ن. 1392. شهر و تجربه مدرنیته فارسی، تهران: تیسا.
صادقی، ب. 1353. ملکوت، تهران: کتاب زمان.
صنعتی، م. 1380. صادق هدایت و هراس از مرگ، تهران: مرکز.
ضیمران، م. 1390. میشل فوکو: دانش و قدرت، تهران: هرمس.
غیاثی، محمدتقی. 1386. تأویل ملکوت: قصه اجتماعی -سیاسی، تهران: نیلوفر.
کامو، آ. 1392. بیگانه، ترجمه خ. دیهیمی. تهران: ماهی.
کریمی، ف. 1397. تحلیل سوژه در ادبیات داستانی پسامدرن ایران. تهران: روزنه.
میرصادقی، ج. 1364. عناصر داستان، تهران: شفا.
میرعابدینی، ح. 1386. صد سال داستان‌نویسی، ج 1. تهران: چشمه.
نیچه، ف. و. 1387. فراسوی نیک و بد، ترجمه د. آشوری. تهران: آگه.
هدایت، ص. 1356.  بوف کور، تهران: جاویدان.
یانوش، گ.  1386. گفتگو با کافکا، ترجمه ف. بهزاد. تهران: خوارزمی.
یاوری، ح. 1389. زندگی در آینه، تهران: نیلوفر.
Allen, A. 2002. "Power, Subjectivity, and Agency: Between Arendt and Foucault". International Journal of Philosophical Studies, 10(2):131–49.
Longman Dictionary of Contemporary English, for Advanced Learners .2010. Essex: Pearson Education Limited.
Simandan, D. 2016. "Proximity, subjectivity, and space: Rethinking distance in human geography". Geoforum, (9): 249 - 252.
Solomon, R. C. 2005. "Subjectivity in Honderich". Ted. Oxford Companion to Philosophy. Oxford: Oxford University Press: 900.