نگاهی انتقادی به گفتمان های قدرت و جنسیت در داستان کوتاه «شازده خانم» نوشته شیوا ارسطویی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 بخش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز

2 استاد بخش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز

3 استاد بازنشسته بخش زبان های خارجی و زبانشناسی دانشگاه شیراز

10.22124/naqd.2019.11924.1602

چکیده

دهه‌های هفتاد و هشتاد را می‌توان دوران تثبیت ادبیات زنان و شکل‌گیری گفتمانی زنانه دانست. شیوا ارسطویی از جمله‌ نویسندگانی است که با محور قرار دادن زنان در آثارش سعی در کلیشه‌زدایی از مفهوم زنانگی دارند. این مقاله به بررسی انتقادی دو گفتمان قدرت و جنسیت و ارتباط آن‌ها با یکدیگر در داستان «شازده خانم» پرداخته‌است. داستان در دو سطح درونی و بیرونی پیش می‌رود. در سطح بیرونی، گفتمان سیاسی حاکم به واسطه‌ی انقلاب در حال دگرگونی است و به تبع آن جایگاه سوژ‌گی افراد در جامعه نیز در حال تغییر است. این تغییرات تعریف زن و زنانگی را نیز شامل می‌شود. در سطح درونی، راوی خود را در مرز بین سنت و مدرنیته می‌یابد. او به پشتوانه‌ی خودآگاهی اجتماعی، از پذیرفتن بی‌چون و چرای بخشی از سنت سر‌ باز می‌زند اما همچنان در جامعه‌ی مردسالار در جایگاه فرودست باقی می‌ماند. این تغییرات یک سویه نیستند. همان‌طور که دگرگونی در گفتمان قدرت، تحول در گفتمان جنسیت را به دنبال دارد، تغییر گفتمان جنسیت و هویت جنسی نیز خودآگاهی زنان نسبت به حقوق و مطالباتشان را در پی دارد که سطوح بالاتر اجتماعی را وادار به پذیرش موجودیت آن‌ها و سازگار کردن خود با تعاریف جدید می‌کند.

کلیدواژه‌ها