«آرایه‌های پیرنگ‌ساز»‌ در داستان‌های کودک: با رویکرد نشانه‌شناسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی کارشناسی ارشد رشته‌ی زبان‌شناسی رایانشی، دانشگاه تهران،

10.22124/naqd.2021.16487.1990

چکیده

پیرنگ مجموعه‌ای از توالی حوادث داستان است در چارچوب نظام علّی. درواقع، پیرنگ مادۀ داستانیِ شکل‌نیافته‌ای در ژرف‌ساخت روایت است و مستقل از شیوۀ روایتگری و گشتارهای زبانیِ روساخت. از منظر این پژوهش، آرایه‌ها دو گونه‌اند: روایی و پیرنگی. «آرایۀ روایی»، شگردی آوایی یا معنایی، مازاد بر پیرنگ، و برای غنی‌سازی زیبایی‌شناختیِ روایت است و اگر از روایت حذف شود، نظام علّیِ پیرنگ و هستۀ مرکزی داستان مخدوش نمی‌شود. دوگانِ هر «آرایۀ روایی» یک «آرایۀ پیرنگی» است که از پیرنگ قابل‌حذف نیست. هدف پژوهش پیش‌ِرو معرفی نشانه‌شناختیِ آرایه‌های اخیر است که نه به‌عنوان شگردهایی صرفاً زیبایی-شناختی بلکه به‌عنوان سازه‌هایی پیرنگ‌ساز در داستان‌های کودک، در تناظر با آرایه‌های ادبی، قرار دارند. مسئلۀ پژوهش چگونگی بازتاب نشانه‌شناختیِ آرایه‌ها در ژرف‌ساخت داستان‌ها و منظومه‌های روایی کودک است. در همین راستا، این پژوهش ابتدا الگوی سه‌وجهیِ نشانه-شناسی پرس مبتنی‌بر «بازنمون، تفسیر، موضوع» را توصیف، سپس آرایه‌های پیرنگی را تعریف می‌کند. در ادامه، با رویکردی تحلیلی‌توصیفی تعریف آرایه‌های ادبی را به تعریف نشانه-شناختیِ دوگانِ پیرنگ‌سازش گسترش می‌دهد. پژوهش حاضر برای نخستین‌بار به کارکرد روایت‌شناختی و غیربلاغیِ علم بدیع توجه می‌کند. ازآنجاکه دسته‌بندی‌های شعرمحورِ سنتیِ آرایه‌ها، بسندگی لازم را برای تحلیل متون روایی ندارند، بنابراین پژوهش‌های روایت‌محور در زمینۀ آرایه‌ها از ضرورت‌های نقد ادبی به‌شمار می‌آیند.

کلیدواژه‌ها